Günahların bağışlanması ve affedilmesinin birçok yolu vardır. Aşağıda bunlardan bazılarına işaret ediyoruz:
Kur’an-ı Kerim’in birçok ayetinden, günahların affedilmesi ve bağışlanmasının çeşitli yolları bulunduğu anlaşılmaktadır. Aşağıda bunlara kısaca işaret ediyoruz:
Allah’a tövbe etmek ve O’na dönmek; bu tövbe, geçmiş günahlardan pişmanlık duymak, gelecekte günahtan kaçınmaya kesin olarak karar vermek ve kötü amelleri iyi amellerle fiilen telafi etmekle birlikte olmalıdır. Bu anlamı ifade eden ayetler çoktur; ancak kısa tutmak amacıyla yalnızca bir ayete işaret ediyoruz:
“هُوَ الَّذِی یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَعْفُوا عَنِ السَّیِّئاتِ”؛[1] O, kullarından tövbeyi kabul eden ve günahları bağışlayandır.
“Tövbe”nin hakikati, günahtan dolayı nedamet ve pişmanlık duymaktır. Bunun gereği ise gelecekte günahı terk etmeye ciddi şekilde karar vermek ve telafisi mümkün olan şeyleri telafi etmektir. İstiğfar etmek de aynı anlamı ifade eder. Buna göre tövbenin esasları beş maddede özetlenebilir: 1. Günahı terk etmek, 2. Pişmanlık, 3. Gelecekte günahı terk etmeye karar vermek, 4. Geçmişi telafi etmek, 5. İstiğfar.[2]
Kötü amellerin bağışlanmasına sebep olan üstün salih ameller. Nitekim Kur’an şöyle buyurmaktadır: “إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ”[3]؛ iyilikler, bazı günahların etkilerini ortadan kaldırır.
“Büyük” günahlardan kaçınmak, “küçük” günahların bağışlanmasına sebep olur: “إِنْ تَجْتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُمْ وَ نُدْخِلْکُمْ مُدْخَلاً کَریماً؛[4] Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız, küçük günahlarınızı örteriz ve sizi güzel bir yere yerleştiririz.[5]
Dünyadaki sıkıntı ve musibetlere katlanmak, müminlerin günah yükünü hafifletir; berzahın zorlukları ve kıyametin ilk duraklarındaki meşakkatler de onların kirlerini ve arınmamış yönlerini giderir.[6]
Şefaat; şefaatin hakikati, daha güçlü bir varlığın daha zayıf bir varlığa yardım etmek amacıyla ona eklenmesi ve destek olmasıdır. Bu yardım, güçlü yönleri artırmak veya zayıf yönleri gidermek için olabilir.[7]
İslam ve Kur’an ayetleri açısından şefaat kavramı,[8] “şefaat edilen” kişide değişim ve dönüşüm meydana gelmesi ekseninde şekillenen bir anlam taşır. Yani şefaat edilen kişi, cezayı hak ettiği istenmeyen bir durumdan çıkabilmek için bazı şartları oluşturur ve şefaatçiyle kurduğu bağ sayesinde kendisini bağışlanmaya lâyık ve müstahak hâle getiren uygun bir duruma getirir.
Bu tür bir şefaate inanmak, gerçekte yüce bir eğitim mektebi, günahkâr ve kirlenmiş kişilerin ıslah edilmesi için bir vesile ve onların uyanıp bilinçlenmelerine sebep olan bir etkendir.[9]
Çok sayıdaki rivayete göre Kur’an-ı Kerim’de Resûl-i Ekrem’e (s.a.a.) vaat edilen “Makam-ı Mahmûd”, işte bu şefaat makamıdır. Aynı şekilde şu yüce ayet de: “وَ لَسَوْفَ یُعْطیکَ رَبُّکَ فَتَرْضى”؛[10] “Şüphesiz Rabbin sana öyle verecek ki razı olacaksın”, o hazretin şefaati vesilesiyle buna liyakati bulunan kimseleri kapsayan ilâhî bağışlanmaya işaret etmektedir.
Dolayısıyla günahkâr müminlerin en büyük ve son ümidi şefaattir. İslam’ın öngördüğü ve kendine özgü şartları bulunan bu şefaat, insanların eğitilmesinin yollarından biri, günahlardan arınmak, eksiklikleri telafi etmek ve değerlere doğru hareket edip yücelmek için umut kaynağıdır.
İlâhî af[11], buna liyakati bulunan kimseleri kapsar. Bunlar, amel bakımından kusurlu veya günaha bulaşmış müminlerdir. Eğer ilâhî affa mazhar olurlarsa ve buna lâyık iseler cennet ehline katılırlar; ilâhî affa mazhar olmazlarsa cehenneme giderler, ancak cehennem onların ebedî barınağı ve sürekli kalacakları yer olmayacaktır.[12]
Bir kez daha hatırlatmak gerekir ki ilâhî af, Allah’ın dilemesine bağlıdır. Dolayısıyla bu, genel, kayıtsız ve şartsız bir mesele değildir. Allah’ın iradesi ve dilemesi yalnızca liyakatlerini bir şekilde fiilen ortaya koymuş kimseler hakkında gerçekleşir.
Buna göre insanı yaratan ve onun bütün özelliklerini bilen Yüce Allah, bütün günahlardan —bunlar büyük günahlar olsa bile— arınmayı mümkün görmüş, herkesi buna ulaşmaya davet etmiş ve bağışlama ve af vaadinde bulunmuştur. Öyle ki ilâhî af ve bağışlamadan ümit kesmeyi en büyük günah saymıştır. Bütün ilâhî peygamberler, insanları Allah’ın sonsuz rahmet denizine ulaştırmak için gönderilmişlerdir. Nitekim İslam’ın yüce Peygamberi (s.a.a.), rahmet peygamberi olarak adlandırılmıştır: «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمین»؛[13] Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.
Son olarak bir kez daha vurgulanması gereken nokta şudur: Eğer mümin kişi imanını ölüm anına kadar korur ve tevfikinin elinden alınmasına, kötü bir akıbete ve sonunda şüphe, tereddüt veya inkâr ve inada yol açan günahlar işlemezse; başka bir ifadeyle, “iman üzere dünyadan ayrılırsa”, ebedî azaba uğramayacaktır. Küçük günahları, büyük günahlardan kaçınması vesilesiyle bağışlanır; büyük günahları ise tam ve kabul edilmiş bir tövbe sayesinde affedilir. Böyle bir tövbeye muvaffak olamazsa dünyadaki sıkıntı ve musibetlere katlanması günah yükünü hafifletir; berzahın zorlukları ve kıyametin ilk duraklarındaki meşakkatler de onun kirlerini giderir. Eğer buna rağmen günahların kirlerinden tamamen arınmazsa, Allah’ın velilerinde, özellikle Resûl-i Ekrem (s.a.a.) ve Ehl-i Beyt’te (a.s.) tecelli eden ilâhî rahmetin en büyük ve en kapsamlı tezahürü olan şefaat vasıtasıyla cehennem azabından kurtulacaktır. Bununla birlikte Allah’ın mekrinden emin olmamalı ve her zaman korku içinde bulunmalıdırlar; zira kendilerinden, kötü akıbete ve ölüm anında imanın ellerinden alınmasına sebep olacak bir şeyin çıkmış veya çıkacak olmasından korkmalıdırlar. Aynı şekilde dünyevî şeylere olan bağlılığın kalplerine öylesine işlemesinden de sakınmalıdırlar ki (العیاذبالله) Yüce Allah’a karşı öfke hâlinde bu dünyadan ayrılmasınlar.[14]
[1]. Şûrâ, 25.
[2]. Mekârim Şîrâzî, Nâsır, Tefsîr-i Numûne, c. 24, s. 290, Tahran, Dârü’l-Kütübi’l-İslâmiyye, 1. baskı, 1374 hş.
[3]. Hûd, 114.
[4]. Nisâ, 31.
[5]. Misbâh Yezdî, Muhammed Takî, Âmûzeş-i Akâid, s. 477, Tahran, İslâmî Tebliğat Teşkilatı, 4. baskı, 1379 hş.
[6]. A.g.e., s. 481.
[7]. Daha fazla bilgi için bkz.: “İslam’da Şefaat Kavramı”, 350; “Şefaat ve İlâhî Rıza”, 124.
[8]. Secde, 4; Zümer, 44; Bakara, 255; Sebe’, 23 vb.
[9]. Tefsîr-i Numûne, c. 1, s. 233.
[10]. Duhâ, 5.
[11]. Şûrâ, 25.
[12]. Tefsîr-i Numûne, c. 26, s. 111.
[13]. Enbiyâ, 107.
[14]. Âmûzeş-i Akâid, s. 481 ve 482. “Günahtan Tövbe Etmek ve Allah’ın Sevgilisi Olmak”, 3704; “İyiliklere Davet ve Günahtan Uzaklaşmanın Yolları”, 7165; “Büyük Günahın Bağışlanması”, 843; “Günahın Bağışlandığını Bilmek”, 8738.
