İmam Muhammed Taki’nin (a.s) Doğumu
Ehlibeyt İmamları’nın sekizincisi İmam Rıza’nın (a.s) kırk küsur yaşında olmasına rağmen daha bir çocuğunun olmaması, Şiîleri endişelendiriyordu. Çünkü Resul-i Ekrem (s.a.a) ve geçmiş İmamlar’dan ulaşan rivayetlere göre, Dokuzuncu İmam’ın Sekizinci İmam’ın oğlu olduğuna inanıyorlardı. İşte bu nedenle Allah Teâlâ’nın İmam Rıza’ya (a.s) bir çocuk vermesini dört gözle bekliyor, hatta bazen İmam’ın huzuruna giderek Allah Teâlâ’nın kedisine bir oğul vermesi için dua etmesini istiyorlardı. İmam ise onları teselli ederek şöyle buyuruyordu:
Allah Teâlâ bana, benim mirasçım ve benden sonra imam olacak bir oğul verecektir.[1]
Nihayet hicrî kamerî 195 yılı recep ayının onunda İmam Muhammed Taki (a.s) dünyaya geldi.[2] Adı “Muhammed”, künyesi “Ebu Cafer” ve en meşhur lakapları “Taki” ve “Cevad” idi. İmam’ın doğumu Şia toplumu için sevinç kaynağı olup, iman ve itikatlarının güçlenmesine sebep oldu. Çünkü İmam’ın geç dünyaya gelmesi nedeniyle bazı Şiîler şüpheye kapılabilirdi; İmam’ın dünyaya gelmesiyle bu şüphe giderildi.
İmam Muhammed Taki’nin annesinin ismi Sebike’dir; fakat İmam Rıza (a.s) ona Hayzeran adını vermişti. Bu değerli kadın, ahlâkî erdemlerde kendi döneminin en üstün kadınlarından olan ve bir rivayette belirtildiğine göre Resulullah (s.a.a) tarafından “Hayretu’l-İma” (cariyelerin en üstünü) olarak nitelenen Resulullah’ın (s.a.a) eşi Mariya Kıbtiyye’nin akrabalarındandır. Bu değerli kadın, İmam Rıza’nın (a.s) evine gelmeden önce İmam Musa b. Cafer (a.s) onun bazı özelliklerini açıklamış ve yârenlerinden biri olan Yezid b. Suleyt vasıtasıyla ona selâm göndermiştir.[3]
İmam Rıza’nın (a.s) kız kardeşi Hâkime hatun şöyle diyor: İmam Muhammed Taki (a.s) dünyaya gelirken, kardeşim benden Hayzeran’ın yanında olmamı istedi. Bebek doğumunun üçüncü gününde gözlerini gökyüzüne açtıktan sonra sağa-sola bakıp: “Eşhedu enlâ ilâhe illallah ve eşhedu enne Muhammeden Resulullah” dedi. Ben böyle hayret verici bir olayı görünce, korkuyla yerimden kalkarak kardeşimin huzuruna koşup gördüklerimi anlattım. Bunun üzerine İmam: “Ondan, bundan sonra göreceğin hayret verici olaylar şimdiye kadar gördüklerinden çok daha fazla olacaktır.” buyurdu.[4]
Ebu Yahya San’anî şöyle diyor:
Bir gün İmam Rıza’nın (a.s) huzurundayken daha küçük yaşta olan İmam Muhammed Taki’yi İmam’ın yanına getirdiler. İmam buyurdu ki:
“Bu öyle bir bebektir ki, Şia için bundan daha mübarek bir bebek dünyaya gelmemiştir.”[5]
İmam’ın bu buyruğunun sebebi, daha önce değindiğimiz nokta olabilir. Çünkü İmam Muhammed Taki’nin (a.s) dünyaya gelmesi; Şiîlerin, İmam Rıza’nın (a.s) yerine geçecek imam olmadığı konusundaki endişelerini giderip imanlarını şek ve şüpheye bulaşmaktan kurtardı.
Nevfelî şöyle diyor:
İmam Rıza (a.s) Horasan’a giderken: “Bana bir emriniz var mı?” diye arz ettim kendisine. İmam Rıza (a.s): “Benden sonra oğlum Muhammed’i izle; ben geri dönmeyeceğim bir yolculuğa çıkıyorum.” buyurdu.[6]
İmam Rıza’nın (a.s) kâtibi olan Muhammed b. Ebu Abbad diyor ki:
İmam Rıza (a.s) oğlu Muhammed’i (a.s) künyesiyle anardı.[7] (İmam Cevad’dan -a.s- bir mektup ulaşınca:) “Ebu Cafer bana şöyle yazmıştır…” buyururdu ve (İmam Rıza’nın -a.s- emriyle) Ebu Cafer’e mektup yazdığımda, ona saygıyla hitap ederdi. İmam Muhammed Taki’den (a.s) gelen mektuplar da çok beliğ ve güzeldi.
Yine Muhammed b. Ebu Abbad şöyle diyor:
İmam Rıza’nın (a.s) şöyle buyurduğunu duydum:
“Benden sonra Ebu Cafer benim vasim, ailem arasında halifem olacaktır.”[8]
Muammer b. Hallad diyor ki:
İmam Rıza (a.s) bazı konuları dile getirdiği zaman şöyle buyurdu: “Bunları benden duymanıza ne gerek var? Şu Ebu Cafer’i kendi yerime oturttum. (Bir sorunuz ve probleminiz varsa o cevaplayacaktır.) Biz öyle bir aileyiz ki çocuklarımız -hakikatleri, marifet ve ilimleri- tamamen babalarından miras alırlar.”[9]
Bu sözle, imametin bütün ilim ve makamlarının bir önceki imamdan sonraki imama intikal ettiği kastedilmiştir. Bu ise sadece imamlara hastır, onların diğer çocukları böyle değillerdir.
Hayranî, babasından şöyle nakleder:
Horasan’da İmam Rıza’nın (a.s) huzurundayken biri: “Szin başınıza bir bela gelecek olursa, kime müracaat edelim?” diye sordu. İmam: “Oğlum Ebu Cafer’e.” buyurdu.
Bu soruyu soran kişi İmam Taki’nin yaşını yeterli görmediğinden (bir çocuk nasıl imam olabilir, diye düşündüğünden) olacak ki, İmam Rıza (a.s) şöyle buyurdu: “Allah Teâlâ Hz. İsa’yı yaş olarak Ebu Cafer’den daha küçük olduğu halde peygamber yaptı.”[10]
Abdullah b. Cafer şöyle diyor:
Safvan b. Yahya ile birlikte İmam Rıza’nın (a.s) huzuruna gittik. O zaman üç yaşında olan İmam Muhammed Taki de oradaydı. İmam’a: “Siz bir olayla karşılaşacak olursanız yerinize kim geçecek?” diye sordum. İmam, Ebu Cafer’i (İmam Taki’yi -a.s-) göstererek: “Bu oğlum.” buyurdu. Ben: “Bu yaşta mı?” dedim. İmam: “Evet, bu yaşta.” buyurdu, “Allah Teâlâ, İsa’yı üç yaşında bile değilken kendine hüccet kıldı.”[11]
imam muhammed taki’nin (A.s) İmameti
İmamet de peygamberlik gibi, Allah Teâlâ’nın seçkin ve lâyık kullarına lütfettiği ilâhî bir bağıştır; bu bağışta yaşın hiçbir rolü yoktur. Küçük yaştaki bir çocuğun peygamberlik ve imamet makamına geçmesini imkânsız bilenler, galiba bu semavî ve ilâhî konuları normal şeylerle karıştırmış ve onlarla bir sanmıştırlar.
Hâlbuki kesinlikle böyle değildir. İmamet ve nübüvvet Allah Teâlâ’nın istek ve iradesine bağlıdır ve Allah Teâlâ bunları, sınırsız ilmiyle böyle bir makama lâyık olduklarını bildiği kullarına bahşeder. Dolayısıyla bazen bazı maslahatlardan dolayı Allah Teâlâ bütün ilimleri küçük yaştaki bir çocuğa verip onu küçük yaşına rağmen peygamberlik veya imamet makamına atayabilir.
Dokuzuncu İmam Hz. Muhammed Taki (a.s), sekiz veya dokuz yaşlarında yüce imamet makamına ulaşmıştır. Mualla b. Muhammed şöyle diyor:
İmam Rıza’nın (a.s) şahadetinden sonra İmam Muhammed Taki’yi gördüm. Şiîlere anlatmak için İmam’ın boyuna, endamına dikkatle baktım. O sırada İmam oturarak şöyle buyurdu: “Ey Mualla! Allah Teâlâ peygamberlikte olduğu gibi imamet konusunda da delil getirerek: ‘Yahya’ya çocuk yaşta peygamberlik verdik.’ buyurmuştur.”[12]
Muhammed b. Hasan b. Ammar şöyle diyor:
İki yıl Medine’de Ali b. Cafer’in huzuruna gidiyordum. Bu süre içerisinde o, kardeşi İmam Musa b. Cafer’den (a.s) duyduğu rivayetleri bana söylüyor, ben de yazıyordum. Bir gün Mescid-i Nebi’de onun yanında oturmuştum. O sırada İmam Muhammed Taki geldi. Ali b. Cafer, cüppesini almadan yalın ayak koşarak İmam’ın elini öpüp saygı gösterdi.
İmam ona: “Amcacığım! Otur, Allah sana rahmet etsin.” buyurdu. Ali b. Cafer: “Efendim! Siz ayakta olduğunuz hâlde nasıl oturayım?” diye arz etti. Ali b. Cafer dönüp gidince arkadaşları: “Sen onun babasının amcası olduğun hâlde ona böyle saygı mı gösteriyorsun?!” diyerek onu kınadılar.
Ali b. Cafer: “Kesin sesinizi!” dedi, “Aziz ve Celil Allah -elini sakalında gezdirerek- bu beyaz sakalı imamete lâyık görmeyip bu genci lâyık görerek imam kıldığı hâlde, onun faziletini inkâr mı edeyim?! Sizin bu söylediklerinizden Allah’a sığınırım; ben O’nun kuluyum.”[13]
Ömer b. Ferec diyor ki:
İmam Muhammed Taki (a.s) ile Dicle nehrinin kıyısında durmuştuk. Ben ona: “Şiîleriniz, sizin Dicle suyunun ağırlığını bildiğinizi iddia ediyorlar.” dedim. Bunun üzerine İmam: “Allah Teâlâ Dicle suyunun ağırlığını bir sivrisineğe bildirme gücüne sahip midir?” diye sordu.
Ben: “Evet, Allah Teâlâ’nın buna gücü yeter.” dedim.
İmam: “Ben Allah katında sivrisinek ve O’nun birçok yaratığından daha değerliyim.” buyurdu.[14]
Ali b. Hassan Vasitî şöyle diyor: Yanıma birkaç tane oyuncak alarak (İmam çocuk olduğu için) İmam’a hediye edeyim, dedim! (İmam’ın huzuruna çıktım. Halk sorularını soruyor, İmam da cevaplıyordu.) Soruları bittikten sonra çıkıp gittikleri zaman İmam da kalkıp gitti. Ben gidip hizmetçisi vasıtasıyla İmam’la görüşmek için izin alarak içeri girdim. Selâm verdim. İmam selâmımı aldı; fakat rahatsız görünüyordu. Benim oturmama izin vermedi. İleri çıkarak öfkeyle bana baktı ve şöyle buyurdu: “Allah Teâlâ beni oynamak için yaratmamıştır; benim oyunla ne işim var?!” Beni affetmesini istedim. İmam da kabul edip beni affedince dışarı çıktım.[15]
Peygamberlerin en hayret verici özellikleri, onların ders okumuş olmamaları, ilimlerini beşerden değil de bizzat eşsiz ve benzersiz olan Allah’tan, O’nun ezelî zatından almış olmalarıdır. Semavî önderlerde olan bu özellik (ders almaya ve eğitim görmeye ihtiyaçlarının olmayışı), risalet ve ilâhî sorumluluklarda yaşın bir önemi olmadığının kanıtıdır. Aslında beşerin hidayeti için Allah’ın teyidi ve isteği olduktan sonra insanın her yaşta nübüvvet, önderlik ve insanları hidayet etme görevine gelmesi mümkündür. Nitekim bazıları orta yaşlarda, bazıları daha ileri yaşlarda, bazıları gençlikte ve hatta çocuklukta bu yüce makama erişmişlerdir.
Bu ise, sadece Allah’ın dilemesi ile mümkündür, O’nu iradesi dışında bu makama ulaşmak imkânsızdır. Allah’ın dilemesinde de, yaşın hiçbir önemi yoktur. Çünkü O dilediğini yapar.
Nitekim Kur’ân-ı Kerim’in tanıklığıyla Hz. Yahya’nın çocuklukta, Hz. İsa’nın da beşikte peygamber olduklarını görmekteyiz:
Ey Yahya! Azim ve kuvvetle kitabı al (dedik). Ona çocukken peygamberlik verdik.[16]
Meryem, çocuğuna işaret etti. “Nasıl olur da beşikteki çocuk konuşur?” dediler. (İsa:) “Şüphe yok ki, dedi, ben Allah’ın kuluyum, bana kitap vermiştir ve beni peygamber yapmıştır.”[17]
Dolayısıyla, Allah’ın iradesiyle çocuk yaşta imamet makamına ulaşan bazı temiz şahsiyetlerin imametlerini eleştiren muhaliflerin bu hareketleri onların cehalet ve bilinçsizliklerinden kaynaklanmaktadır. Bizim burada söylediklerimiz ve yine Kur’ân-ı Kerim’in ayetleri göz önünde bulundurulduğunda, akılsızlar dışında kimse, İmam Muhammed Taki (a.s) neden sekiz veya dokuz yaşında imamete ulaşmıştır, diye itiraz edemez.
İmam Ebu Cafer Muhammed b. Ali Cevad (a.s) değerli babasının şahadetinden sonra, geçmiş İmamların buyrukları ve Sekizinci İmam’ın da tayiniyle yeryüzünde Allah’ın hilafet ve imamet sorumluluğunu üstlenmiş, yaşının küçük olması nedeniyle düşmanlar ve akılsızlar birçok defa kendisini imtihan etmişlerdir. Fakat o yüce zatın ilimlerinin tecellisi öyle göz alıcıydı ki, onun imametini teyit etmek için Hz. Yahya ve Hz. İsa’nın peygamberliğini değil, gerçekte onların peygamberliklerini teyit etmek için onun imametini tanık göstermek gerekir.
Dipnotlar
- [1] Biharu’l-Envar, c.50, s.15; Uyunu’l-Mu’cizat, s.107
- [2] Diğer bir görüşe göre İmam, ramazan ayından dünyaya gelmiştir.
- [3] Usul-i Kâfî, c.1, s.315
- [4] Menakıb, c.4, s.394
- [5] Envaru’l-Behiyye, s.125; Usul-i Kâfî, c.1, s.321; el-İrşad, Şeyh Müfid, s.299
- [6] Uyunu Ahbari’r-Rıza, c.2, s.216
- [7] Araplar, bir kişiye saygı için onu künyesiyle çağırırlar.
- [8] Uyunu Ahbari’r-Rıza, c.2, s.240
- [9] Usul-i Kâfî, c.1, s.321; el-İrşad, Şeyh Müfid, s.298
- [10] Usul-i Kâfî, c.1, s.322; el-İrşad, Şeyh Müfid, s.299
- [11] Kifayetu’l-Eser, s.324; Biharu’l-Envar, c.50, s.35. (Bu rivayetin son cümlesi, anlam olarak nakledilmiştir.)
- [12] el-İrşad, Şeyh Müfid, s.306
- [13] Usul-i Kâfî, c.1, s.322
- [14] Biharu’l-Envar, c.5, s.100; Uyunu’l-Mu’cizat, s.113
- [15] Delailu’l-İmame, s.212; Biharu’l-Envar, c.50, s.59
- [16] Meryem Suresi, 12
- [17] Meryem Suresi, 29–30
Kaynak: İmam Muhammed Taki (a.s) (Ehlibeyt Serisi-11)/ Telif Komisyonu.
