Android
- Siteyi Google Chrome ile açın.
- Sağ üstteki üç nokta menüsüne dokunun.
- “Uygulamayı yükle” veya “Ana ekrana ekle” seçeneğini seçin.
- Yükle diyerek işlemi tamamlayın.
İmam Rıza’nın (a.s) hayatını anlatırken dedik ki: Abbasî halifesi Memun’un toplumdaki bozuklukları düzeltmek, Alevîlerin isyanını önlemek ve yine Şiîlerle İranlıların sevgisini kazanmak için kendini Resulullah’ın (s.a.a) Ehlibeyti’ni sevenlerden göstermeye çalıştı. Veliahtlığını İmam Rıza’ya (a.s) zorla tevdi ederek; böylece hem bu amacına ulaşmak, hem de İmam’ı (a.s) yakınında bulundurarak gözaltında tutmak istedi.
Diğer taraftan, Abbasîler Memun’un bu metodundan ve yine hilafetin Abbasîlerden Alevîlere intikal etmesi ihtimalinden çok rahatsız ve öfkeliydiler. İşte bu nedenle karşı çıktılar; ama İmam, Memun tarafından zehirlenerek şehit edilince, rahatladılar ve sevinerek Memun’a yöneldiler.
Memun, İmam’ı çok çabuk ve gizlice zehirledi ve toplumun bu cinayetten haberi olmamasına özen gösterdi. Cinayetini örtmek için görünüşte üzülüp matem tutuyordu; hatta üç gün İmam’ın mezarının başında kalıp tuzla ekmek yiyor, yas tuttuğunu gösteriyordu. Fakat bütün bu örtbas ve riyakârlıklara rağmen sonunda Alevîler İmam’ın katilinin Memun olduğunu anladılar; dolayısıyla çok rencide olup ona karşı kin güttüler. Memun tekrar hükümetini tehlikede görünce, bu tehlikeyi defetmek için erken davranarak İmam Muhammed Taki’ye karşı sevgi ve şefkat göstermeye başladı ve bundan daha iyi yararlanmak için kendi kızını İmam ile evlendirdi.
Böylece veliahtlığını İmam Rıza’ya (a.s) zorla tevdi etmekle ulaşmak istediği hedefe bu evlilikle de ulaşmaya çalıştı.
İşte bu nedenle hicrî 204 yılında, İmam Rıza’nın (a.s) şahadetinden bir yıl sonra İmam Muhammed Taki’yi (a.s) Medine’den Bağdat’a getirterek kızı Ümmü’l-Fazl’ı onunla evlendirdi.
Reyyan b. Şebib şöyle diyor: Abbasîler Memun’un, kızını İmam Muhammed Taki ile (a.s) evlendirmeye karar verdiğini öğrenince, bu hareketle hükümetin Abbasîlerin elinden çıkmasından ve İmam Rıza’nın (a.s) dönemindeki durumun tekrarlanmasından endişelendiler. İşte bu nedenle Memun’un yanına giderek bu işe itiraz ettiler ve onu bu işten vazgeçmesi için yemine verdirip dediler ki:
– …Sen yakın ve uzak geçmişte Alevîlerle aramızda geçenleri biliyorsun ve yine senden önceki halifelerin onları sürgün ve tahkir ettiğinden de haberin var. Biz daha önce veliahtlığını Rıza’ya bıraktığın için endişelenmiştik; fakat Allah bu sorunu giderdi. Şimdi seni Allah adına yemine veriyoruz, bizi tekrar üzme ve bu evlilikten vazgeç; kızını bu evliliğe lâyık olan Abbasîlerden biriyle evlendir.
Memun onlara şöyle cevap verdi:
– Sizinle Alevîler arasında geçen olaylara sizler neden oldunuz ve insafla bakacak olursanız, onlar sizden daha lâyıktırlar. Benden önceki halifelerin Alevîlere yaptıkları da, akrabalık bağlarını kesmekti. Ben ise, bundan Allah’a sığınırım; Rıza’yı kendime veliaht ettiğim için de pişman değilim. Ben ondan hilafeti kabul etmesini istedim; fakat o kabul etmedi ve Allah’ın takdiri gerçekleşti. Ebu Cafer Muhammed b. Ali (İmam Muhammed Taki -a.s-) hakkında da şunu söyleyeyim ki, onu, küçük yaşına rağmen ilim ve fazilette herkesten üstün olduğu için kızımla evlendirmek istiyorum. Onun bu üstünlüğü gerçekten insanı şaşırtmaktadır. Bu mevzunun benim için aydınlığa kavuştuğu gibi, herkes için aydınlığa kavuşmasını ve benim görüşümün doğru olduğunu (onun kızımla evlenmeye lâyık olduğunu) anlamalarını umarım.”
Abbasîler:
– Bu genç her ne kadar seni hayrete düşürmüşse de daha yaşı küçüktür, ilim ve bilgi edinmemiştir. Edep öğrenmesi ve din bilgileriyle tanışması için biraz bekleyin, daha sonra istediğinizi yapın, dediler.
Memun onlara şöyle cevap verdi:
– Eyvahlar olsun size! Ben bu genci sizlerden daha iyi tanıyorum. O öyle bir ailedendir ki, ilimleri ilâhîdir ve öğrenmeye ihtiyaçları yoktur. Onun babaları hiçbir zaman din bilgisi ve edep konusunda insanlara ihtiyaç duymamışlardı. İsterseniz sözlerimin ne kadar doğru olduğunu öğrenmek için onu imtihan edin.
Abbasîler bunun üzerine:
– Bu iyi bir öneridir, dediler, onu imtihan edeceğiz. Sizin huzurunuzda ondan fıkhî bir soru soracağız; doğru cevap verirse, artık itiraz etmeyiz ve böylece halifenin görüşünün doğru olduğunu herkes anlayacaktır; fakat eğer cevap veremezse, sorunumuz hallolacak (yani siz bu evlilikten vazgeçeceksiniz).
Me’mun:
– Ne zaman isterseniz onu imtihan edebilirsiniz, dedi.
Abbasîler, zamanın kadısı Yahya b. Eksem’e müracaat ederek, İmam Muhammed Taki’ye bilemeyeceği bir soru sorması durumunda kendisine büyük bir ödül vereceklerini vaat ettiler. Yahya kabul ettikten sonra da Memun’un yanına dönerek bu iş için bir gün belirlemesini istediler. Memun bir gün tayin etti; herkes o günde toplandı. Memun meclisin baş tarafında İmam Muhammed Taki (a.s) için yer ayırtmalarını emretti. İmam içeri girip kendisi için ayrılmış olan yere oturdu. Yahya b. Eksem onun karşısına oturdu; diğerleri de kendi yerlerini aldılar ve Memun gelip İmam’ın yanına oturdu.
Yahya b. Eksem Memun’a:
– Ebu Cafer’e bir soru sormama izin verir misiniz? dedi.
Memun:
– Onun kendisinden izin al, dedi.
Yahya, İmam’a dönerek: “Canım size feda olsun! Size bir soru sorabilir miyim?” dedi.
İmam: “İstiyorsan sorabilirsin.” buyurdu.
Yahya: “Canım size feda olsun! İhram hâlinde avlanan[1] kişi hakkında ne buyuruyorsunuz.” dedi.
Bu soruya İmam şöyle cevap verdi:
Bu meselenin birçok şekli vardır. Harem’in dışında mı, içinde mi avlanmıştır? Bu işin haram olduğunu biliyor muydu, bilmiyor muydu? Avlanmasında kasıt var mıydı, yoksa rasgele mi oldu? Köle miydi, hür müydü? Küçük müydü, büyük müydü? Bu işi ilk defa mı yapıyordu, yoksa defalarca işlemiş miydi? Avladığı hayvan uçan kuş muydu, dört ayaklı hayvanlardan mıydı? Küçük müydü, büyük müydü? Avlanmasından dolayı pişman olmuş mu, yoksa suçunda ısrar ediyor mu? Gece mi avlanmış, gündüz mü? İhramı hac ihramı mıydı, umre ihramı mıydı?
Yahya b. Eksem o zaman daha yaklaşık dokuz yaşında olan İmam’ın sorusunu bu şekilde açmasına şaşırıp kaldı. Çehresinde acizlik ve yenilgi belirtileri belirdi. Dili tutulmaya başladı, öyle ki oradakilerin hepsi İmam’ın ilmî gücünü ve Yahya’nın yenildiğini anladı.
Bunun üzerine Memun: “Bu nimetten dolayı ve görüşüm doğru çıktığı için Allah’a şükürler olsun!” dedi. Sonra da Abbasîlere dönerek: “İnkâr ettiğiniz şeyi gördünüz mü?!” dedi.
Memun bu mecliste İmam’a kızıyla evlenmesini önerdi ve ondan nikâh hutbesini okumasını istedi. İmam (a.s) da kabul ederek hutbenin başında şöyle buyurdu:
Allah’a hamdolsun, nimetini itiraf ederek. Allah’tan başka ilâh yoktur, O’nun birliği konusunda halis niyete sahip olarak. Allah’ın salât ve selâmı yaratıklarının en üstünü Muhammed’e ve onun Ehlibeyti’nden olan seçkin kişilerin üzerine olsun.
Şüphesiz Allah’ın, insanları helal vasıtasıyla harama muhtaç kılmaması -ve evlenmeyi emrederek-: “İçinizden bekârları ve köle ile cariyelerinizden iyileri evlendirin ve fakirlik nedeniyle evlenmelerine engel olmayın. Eğer yoksul iseler, Allah, lütfuyla bağışta bulunur ve onları zengin eder. Allah(‘ın mülkü) geniştir. O, (her şeyi) bilendir.” buyurması, O’nun kullarına karşı lütfundandır.
Daha sonra İmam (a.s), Hz. Zehra’nın (s.a) mihrine denk bir mihir (beş yüz dirhem) tayin ederek Memun’un kızıyla evlenmeyi kabul ettiğini belirtti. Memun kızından taraf nikâh akdini okudu, İmam Muhammed Taki (a.s) da kabul etti. Daha sonra Memun’un emriyle oradakilere göz alıcı hediyeler verip sofralar açtılar. Halk yemek yiyip dağıldı. Sadece Memun’un yakınları ve saray erkânından bir grup kaldı. Memun, İmam’dan “ihram hâlinde avlanma” ile ilgi sorunun çeşitli şekillerini kendisinin açıklamasını istedi. İmam (a.s) da kabul ederek onu ayrıntılı bir şekilde açıkladı…[2]
Memun cevabı duyunca İmam’ı (a.s) çok övdü ve bu defa İmam’dan Yahya b. Eksem’e bir soru sormasını rica etti. İmam (a.s) Yahya’ya dönerek: “Sorayım mı?” buyurdu.
İmam’ın (a.s) karşısında yenik düşen ve İmam’ın ilmî yüceliğinin karşısında dehşete kapılan Yahya: “Siz bilirsiniz, Canım size feda olsun; bilirsem cevabını veririm, bilmezsem sizden istifade eder, öğrenirim.” dedi. Bunun üzerine İmam (a.s) şöyle buyurdu:
Bir adam günün başında bir kadına bakarsa, bu bakışı da haram olursa, kuşluk çağında o kadına, aynı adam helal olsa da öğleyin yine haram olsa, derken ikindiüstü gene helal olup, akşamleyin haram olsa, yatsı çağı aynı kadın aynı adama helal, geceleyin haram, gün ışırken helal olsa, buna ne dersin? Aynı kadın, aynı adama nasıl haram oluyor, nasıl helal oluyor?! Bunu bildir.
Yahya: “Vallahi” dedi, “bu soruya cevap verecek bilgiye sahip değilim; eğer lütfeder cevaplarsanız, istifade eder faydalanırız.”
İmam (a.s) şöyle buyurdu:
O kadın, birisinin cariyesiydi; günün başında ona namahrem olan bu kadına baktı ve bu bakış haramdı. Kuşluk vakti onu sahibinden satın alır; bakması da helal olur. Öğle vaktinde onu azat eder; haram olur. İkindiüstü nikâhlar; helal olur. Akşam, zihar hükmüne uyar,[3] kadın, kendisine haram olur; yatsı vakti kefaret verir, helal olur. Geceleyin bir talakla boşar, haram olur; gün ışırken eşine geri döner, o zaman da helal olur.
Memun hayretle oradaki akrabalarına dönerek: “Sizin aranızda böyle bir soruya bu şekilde cevap verebilecek veya bir önceki meselenin cevabını bilen bir kişi var mı?” diye sordu.
Onlar: “Hayır vallahi.” dediler…[4]
Dikkat edilirse, Memun’un bütün dostluk tezahürü ve riyakârlıklarının asıl hedefinin; bu evlilikten siyasî çıkar sağlamak olduğu ve özellikle de şu hedefler peşinde olduğu rahatlıkla görülebilir:
1- Kızını İmam’ın evine göndererek sürekli ve dikkatli bir şekilde İmam’ı gözaltında bulundurmak, yaptığı iş ve girişimlerinden haberdar olmak. (Memun’un kızı da gerçekten babasının kendisine verdiği ispiyonculuk vazifesini yerine getirmiştir; tarihî belgeler de buna şahittir.)
2- Bu evlilikle, İmam’ı (a.s) kendisinin fısk-u fücur dolu sarayıyla ilişkilendirmek ve İmam’ı eğlence ve fısk-u fücura çekmek; böylece İmam’ın (a.s) yüceliğini zedelemek, onu halkın gözünde değerli masumiyet ve imamet makamından düşürüp rezil etmek.
3- Muhammed b. Reyyan şöyle diyor: Memun her ne kadar İmam Muhammed Taki’yi (a.s) fısk-u fücura çekmeye çalıştıysa da başaramadı. İmam’ın evlilik merasimini düzenlediği mecliste her birinin elinde mücevherlerle dolu bir kadeh olan yüz tane güzel cariyeye, İmam (a.s) içeri gelip yerine oturduğunda onu karşılamaya gitmelerini emretti. Onlar da kendilerine emredileni yaptılar; fakat İmam (a.s) onlara iltifat etmeyip bu hareketiyle bu gibi şeylerden nefret ettiğini gösterdi.
4- Aynı mecliste çalgı çalıp şarkı söylemesi için bir adamı getirdiler. Fakat adam çalgısına başlar başlamaz İmam (a.s): “Allah’tan kork!” diye haykırdı. Çalgıcı, İmam’ın (a.s) maneviyatının derinliği, ilâhî gücünden kaynaklanan sert emri karşısında çalgı aletini elinden yere düşürdü ve hayatının sonuna kadar artık çalgı kullanmak için ellerinden yararlanamadı.[5]
5- Değindiğimiz gibi bu evlilikle Alevîlerin kendine karşı itiraz ve isyan etmelerini engellemeyi ve kendisini onların dostu göstermeyi amaçlıyordu.
6- Bu hareketle halkı aldatmak istiyordu. Nitekim bazen şöyle diyordu: “Ben, Ebu Cafer’in kızımdan bir çocuğunun olması ve dolayısıyla Resulullah’ın (s.a.a) ve Ali b. Ebu Talib’in soyundan olan bir çocuğun dedesi olmak için bu evliliği istedim!”[6]
Ama ne mutlu ki Memun’un bu hilesi de sonuç vermedi; çünkü kızı asla çocuk doğurmadı. İmam Muhammed Taki’nin (a.s), onuncu İmam Hz. Ali Naki (a.s), Musa Muberka, Hüseyin, İmran, Fatıma, Hatice, Ümm-ü Külsüm, Hâkîme adındaki evlatlarının tamamı değerli eşi, güzel ahlâklı bir cariye olan Semane-i Mağribiyye hatundan dünyaya gelmişlerdir.[7]
Genel olarak Memun’un ısrarla gerçekleşmesini istediği bu evlilik, tamamen siyasî bir evlilikti. Dolayısıyla bu evlilik müreffeh bir yaşamı beraberinde getirmesine rağmen değerli babaları gibi dünyaya itina etmeyen İmam (a.s) için hiçbir değer taşımıyordu; aksine Memun’la bir arada yaşamak İmam için ıstırap dolu zoraki bir hayat idi.
Hüseyin Mekkarî şöyle diyor:
Bağdat’ta İmam Muhammed Taki’nin (a.s) huzuruna çıkıp yaşamını görünce, içimden: “İmam bu müreffeh hayata ulaştıktan sonra artık hiçbir zaman Medine’ye dönmez.” dedim. İmam (a.s) bir süre başını öne eğdi; sonra üzüntüden yüzünün rengi sararmış olduğu bir hâldeyken şöyle buyurdu:
Ey Hüseyin! Benim yanımda Resulullah’ın (s.a.a) hareminde arpa ekmeği ve kaya tuzu yemek, bu gördüğün şeyden daha sevimlidir.[8]
İşte bu nedenle İmam Bağdat’ta kalmayıp eşi Ümmü’l-Fazl ile beraber Medine’ye döndü ve hicrî 220 yılına kadar orada kaldı.
Memun, hicrî 218 yılında öldü ve ondan sonra yerine kardeşi Mu’tasım oturdu. Mu’tasım, hicrî 220 yılında İmam’ı (a.s) yakından gözetim altında bulundurmak için Medine’den Bağdat’a getirtti ve daha önce de dediğimiz gibi hırsızın elinin nereden kesilmesi gerektiğini belirtmek için düzenlenen meclise İmam’ı (a.s) da davet etti. Bu mecliste Bağdat kadısı İbn Ebu Davud ve diğerleri mahcup oldular. Bu olaydan birkaç gün sonra İmam’a (a.s) kin besleyen ve İmam’ı kıskanan İbn Ebu Davud, Mu’tasım’ın yanına giderek şöyle dedi:
Sizin hayrınızı istediğim için şu noktayı hatırlatmayı gerekli görüyorum: Birkaç gün önceki olayda bilginler, hükümet erkânı ve memleketin yüksek makamlarının huzurunda siz, Müslümanların bir bölümünün halife olarak tanıdığı Ebu Cafer’in (İmam Muhammed Taki) fetvasını, diğerlerinin fetvasına tercih ettiniz. Bu hareket hükümetiniz için doğru olmasa gerek. Bu haber halk arasında yayıldı ve onun izleyicileri için bir delil olarak algılandı.
İçinde İmam Muhammed Taki’ye (a.s) karşı her türlü düşmanlığı besleyen Mu’tasım, İbn Ebu Davud’un bu sözlerinden daha fazla tahrik oldu ve İmam’ı (a.s) ortadan kaldırmaya karar verdi. Nihayet uğursuz kararını gerçekleştirip, hicrî 220 yılında İmam’ı (a.s) zehirleterek şehit etti.
İmam Ebu Cafer Cevad’ın (a.s) tertemiz cenazesi Bağdat’ta, Kureyş mezarlığında değerli dedesi İmam Musa b. Cafer’in mezarının yanı başında toprağa verildi.[9] Allah’ın salât-u selâmı ona ve tertemiz babalarının üzerine olsun!
Bu iki değerli İmam’ın mezarının bulunduğu yer şimdi Kazimeyn diye meşhur olup, eskiden beri Müslümanların ziyaretgâhıdır.
Kaynak: İmam Muhammed Taki (a.s) (Ehlibeyt Serisi-11)/ Telif Komisyonu.