İslam’da, Katolik mezhebinde olduğu gibi günahları itiraf etmek için yanına gidilebilecek bir kimse neden yoktur? Katoliklikte insanlar pederin yanına giderler, fakat kimse onları tanımaz.
İslam’a göre insanın, küçük veya büyük günahlarını başkalarının yanında anlatmasına ve sırlarını ifşa etmesine izin verilmemiştir. Çünkü birincisi: İnsanın onuru ve değeri o kadar yüksektir ki günah itirafı yalnızca Yüce Rabbin huzurunda, o da tövbe etmek ve bağışlanma dilemek amacıyla yapılmalıdır. İnsan, Allah’ın huzurunda günahını itiraf etmekle değer ve itibar kazanır. Bu özellik yalnızca Allah’a mahsustur. Allah’tan başkası ise ne kadar sır saklayan biri olursa olsun, insanın onların yanında itirafta bulunması sonucunda kaybettiği değer ve itibarı geri verme gücüne sahip değildir; kaldı ki onu daha da artırsın.
İkincisi: İslam’a ve tevhidî bakış açısına göre varlık âlemindeki yegâne hakiki müessir Allah’tır. Yüce Allah’tan başkası, O’nun izni ve müsaadesi olmaksızın herhangi bir etkide bulunamaz. İslami kaynaklarda da hiçbir kişiye veya şahsiyete günahları bağışlama makamı verilmemiştir.
Ancak İslam’da ilahî velilerin şefaati olarak söz konusu edilen hususta; birincisi: Şefaat, günahların bağışlanmasında aracılık etmek anlamına gelir; doğrudan ve aracısız biçimde günahları bağışlamak anlamına gelmez. İkincisi: Şefaatçiler ancak kendilerinde bir tür liyakat ve kabiliyet bulunan kimselere şefaat edebilirler; şefaat, maddi bir alışveriş veya gelir elde etme ve kişisel menfaatlere ve arzulara ulaşma yolu değildir.
Şefaat konusunun yanı sıra İslam’da günahların affedilmesi ve bağışlanması için çeşitli yollar vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:
İslam’a göre insanın, küçük veya büyük günahlarını başkalarının yanında anlatmasına ve sırlarını ifşa etmesine izin verilmemiştir.
Çünkü birincisi: İslam’a göre insanın onuru o kadar değerlidir ki günah itirafı yalnızca Yüce Rabbin huzurunda, o da tövbe etmek ve bağışlanma dilemek amacıyla yapılmalıdır. İnsan, Allah’ın huzurunda günahını itiraf etmekle yalnızca onurunu ve değerini kaybetmemekle kalmaz, aksine değer ve itibar kazanır. Bu özellik yalnızca Allah’a mahsustur. Allah’tan başkaları ise ne kadar sır saklayan kişiler olsalar ve insanların günahlarını başkalarına ifşa etmeseler bile, onların yanında yapılan itiraf sonucunda kaybedilmiş olan değer ve itibarı geri verme gücüne sahip değildirler; kaldı ki onu daha da artırsınlar.
İkincisi: İslam açısından ve tevhidî bakış açısına göre varlık âlemindeki yegâne hakiki müessir Allah’tır.[1] Allah’tan başkası O’nun izni ve müsaadesi olmaksızın herhangi bir etkide bulunamaz ve İslami kaynaklarda hiçbir kişiye veya şahsiyete günahları bağışlama makamı verilmemiştir.
Ancak İslam’da ilahî velilerin şefaati[2] olarak söz konusu edilen hususta; birincisi: Şefaat, günahların bağışlanmasında aracılık etmek anlamına gelir; doğrudan ve aracısız biçimde bağışlamak anlamına gelmez. Şehit Mutahharî bu konuda şöyle yazmaktadır:
Şefaat, Allah’a nispet edildiğinde “mağfiret”, rahmetin vasıtalarına ve kanallarına nispet edildiğinde ise “şefaat” adını alan ilahî mağfiretin kendisidir.[3]
İkincisi: Şefaat yetkisi Allah tarafından herkese verilmez. Şefaat Allah’a mahsustur ve O’nun iradesiyle, kulluk ve Allah’a yakınlaşma sayesinde ilahî nişanelerin varlıklarında tecelli ettiği kimselere verilir. Bunlara ilahî veliler; yani peygamberler (a.s.), vasiler, Masum İmamlar (a.s.), din âlimleri ve bilginleri, şehitler ve gerçek müminler örnek verilebilir.
Üçüncüsü: Şefaatçiler ancak kendilerinde bir tür liyakat ve kabiliyet bulunan kimselere şefaat edebilirler; şefaat, maddi bir alışveriş veya gelir elde etme ve kişisel menfaatlere ve arzulara ulaşma yolu değildir.
Şefaatçiler ancak Allah’ın izin verdiği kimselere şefaat ederler: «O’nun razı olduğu kimseden başkasına şefaat etmezler».[4]
Dolayısıyla herkes şefaate nail olabilecek liyakat ve kapasiteye sahip değildir.
Gerçekte şefaat, günahkâr kişinin önceki durumundan değişip dönüşmesi ve bağışlanmak için gerekli kabiliyetlere sahip olması şartıyla, onun günahlarından temizlenmesine vesile olur.[5] Bu nedenle İslam’da hem şefaat edenin hem de şefaat edilenin birtakım şartlara sahip olması gerekir ve şefaat, Allah’ın iradesi ve dilemesiyle ve elbette O’nun belirlediği vasıtalar aracılığıyla gerçekleşir.
Ancak Katolik Hristiyanlığında bu şartların hiçbiri gözetilmemektedir. Ayrıca Katolik Kilisesinin Orta Çağ’daki genel uygulaması, onun hak ve hakikat yolundan büyük ölçüde sapmış olduğunu göstermekte ve günahların bağışlanmasını isteme uygulamasının, kiliselerin gelir elde etmesi ve kişisel menfaat ve arzulara ulaşılması için bir kapı hâline geldiğini ortaya koymaktadır.
Bağışlanma belgelerinin satışı şu şekilde yapılmaktaydı: Kilise hukukuna göre kişi günahını itiraf ettikten sonra, kefaret olarak miktarı belirlenmiş bir para ödemek zorundaydı. Ancak kilise bunun dışında onlardan bağış adı altında ayrıca bir miktar para da alıyordu. Bu uygulama zamanla günahların bağışlanmasının bir şartı hâline geldi ve öyle bir noktaya ulaştı ki bağışlanma belgesi gerçekte şekli bir nitelik taşıyor, asıl amaç ise gelir elde etmek oluyordu.
Kur’ân-ı Kerim’in birçok ayetinden, İslam’da günahların affedilme ve bağışlanma yollarının, yukarıda açıklanan şefaat konusunun yanı sıra çeşitli olduğu anlaşılmaktadır. Aşağıda bunlara kısaca değinilmektedir:
Tövbe etmek ve Allah’a dönmek; bunun geçmiş günahlardan pişmanlık duymak, gelecekte günahtan kaçınmaya karar vermek ve kötü amelleri iyi amellerle fiilen telafi etmekle birlikte olması gerekir.[6]
Kötü amellerin bağışlanmasına vesile olan olağanüstü nitelikteki iyi ameller. Nitekim Kur’an şöyle buyurmaktadır:
İyi ameller, bazı günahların izlerini ortadan kaldırır.[7]
“Büyük” günahlardan sakınmak, “küçük” günahların bağışlanmasına sebep olur:
«Eğer size yasaklanan büyük günahlardan sakınırsanız, sizin küçük günahlarınızı örter ve sizi güzel bir yere sokarız.»[8]
Dünyadaki sıkıntı ve musibetlere katlanmak müminlerin günah yükünü hafifletir; berzahın zorlukları ve kıyametin ilk duraklarındaki güçlükler de onların arınmamış yönlerini temizler.[9]
İlahi af[10], buna layık olan kimseleri kapsar. Bunlar, amel bakımından kusuru veya birtakım günahları bulunan müminlerdir. Eğer ilahi affa mazhar olurlar ve buna layık bulunurlarsa cennet ehline katılırlar. İlahi affa mazhar olmazlarsa cehenneme giderler; ancak orası onların kalıcı yeri olmayacak ve orada ebediyen kalmayacaklardır.[11], [12]
[1]. «لا مؤثر فی الوجود الا الله»; Allâme Hillî, Hasan b. Yusuf, Nehcü’l-Hak ve Keşfü’s-Sıdk, s. 101, Beyrut, Dârü’l-Kitâbi’l-Lübnânî, 1. baskı, 1982.
[2]. Şefaat şudur: Bir yaratılmışın, Allah ile başka bir yaratılmış arasında; dünyada veya ahirette bir hayrın ulaştırılması yahut bir şerrin giderilmesi yönünde aracılık etmesi.
[3]. Mutahharî, Murtaza, Mecmûa-yi Âsâr, c. 1, s. 259, Tahran, Sadra.
[4]. Enbiyâ, 28.
[5]. Daha fazla bilgi için bkz.: «İslam’da Şefaat Kavramı», 350; «Şefaat ve İlahi Rıza», 124.
[6]. «هُوَ الَّذِی یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَعْفُوا عَنِ السَّیِّئاتِ». Şûrâ, 25.
[7]. «إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ»، Hûd, 114.
[8]. «إِنْ تَجْتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُمْ وَ نُدْخِلْکُمْ مُدْخَلاً کَریماً». Nisâ, 31.
[9]. Misbah Yezdî, Muhammed Takî, Âmûzeş-i Akâid, s. 481, Tahran, İslami Tebligat Kurumu, 4. baskı, 1379 hş.
[10]. Şûrâ, 25.
[11]. Mekârim Şîrâzî, Nâsır, Tefsîr-i Nemûne, c. 26, s. 111, Tahran, Dârü’l-Kütübi’l-İslâmiyye, 1. baskı, 1374 hş.
[12]. «Günahlardan Temizlenmenin Yolları», 798 numaralı cevaptan iktibas edilmiştir.
