İmam Ali Naki’nin (a.s) Kısaca Hayatı
Caferî Şiîlerin onuncu imamı, İmam Ebu’l-Hasan Ali en-Nakî el-Hâdi (a.s), hicrî 212 yılının zilhicce ayının on beşinde[1] Medine’nin çevresinde bulunan ve “Surya” denilen yerde dünyaya gelmiştir.[2] Babası dokuzuncu İmam, Muhammed Taki (a.s) ve değerli annesi Semane adında faziletli ve takvalı bir cariyedir.[3]
Onuncu İmam’ın en meşhur lakapları, Nakî ve Hâdi’dir. İmam’a, “Ebu’l Hasan es-Salis/Üçüncü Ebu’l-Hasan” da denmektedir.[4]
İmam Ali Naki (a.s), hicrî 220 yılında değerli babasının şahadete ermesi ile sekiz yaşında iken imamet makamına ulaşmıştır. İmamet süresi 33 senedir. Hicrî 254 yılında 41 yaşındayken şehit edilmiştir.
İmam Ali Naki’yi (a.s) görmüş olanlar diyorlar ki: İmam (a.s) orta boylu, kızıla çalan beyaz tenli, iri gözlü, yayvan kaşlı, iç açıcı ve güler yüzlü bir çehreye sahipti.[5]
İmam Ali Naki’nin (a.s) hayatı, Abbasî halifelerinden yedisinin hükümetleri dönemine rastlamaktadır. İmamet makamına ulaşmadan önce Memun, Memun’un kardeşi Mu’tasım ve imamet makamına ulaştıktan sonra ise Mu’tasım’ın hükümeti devam etmiş, sonra Mu’tasım’ın oğlu Vasık, Vasık’ın kardeşi Mutevekkil, Mutevekkil’in oğlu Muntasır, Muntasır’ın amcası oğlu Mustain ve Mutevekkil’in diğer oğlu Muizz’in döneminde yaşamış, Mu’tazz’ın döneminde ise şehit olmuştur.[6]
Mütevekkil’in hükümeti döneminde, o zalimin emriyle İmam Ali Naki’yi (a.s) Medine’den Abbasîlerin hükümet merkezi olan Samarra’ya götürdüler ve ömrünün sonuna kadar da orada kaldı.[7]
İmam Ali Naki’nin (a.s) çocukları, on birinci İmam Hasan Askerî (a.s), Hüseyin, Muhammed, Cafer ve bir de Aliye isminde kızı vardı.[8]
Halifelerin Davranışı
Resulullah’ın (s.a.a) Ehlibeyti’nin zalim ve gasıp halifelere karşı sürekli muhalefet ve mücadeleleri, İslâm ve Şia tarihinin iftihar dolu sayfalarında nakledilmektedir. Değerli İmamlarımız, zalimlerle uzlaşmaksızın adaletin hâkimiyetini isteyip adaleti savunmaları nedeniyle sürekli zalim yöneticileri ve onların zorba valilerini öfkelendirmişlerdir. Şia İmamlarının, insanları hidayet etme, hakkı ihya etme, mazlumu savunma, zulüm ve fesatla mücadele etme yolunda hiçbir fırsatı kaçırmayacaklarını bilen gasıp halifeler kendilerini bu hidayet, irşat ve direniş silsilesi karşısında sürekli tehlikede görüyorlardı.
Komplo ve düzenbazlıkta Emevî zalimlerini aratmayan ve İslâm hilafeti adına saltanat süren Abbasî halifeleri, gasıp geçmişleri gibi, Resulullah’ın (s.a.a) Ehlibeyti’ni ezmek ve lekelemek konusunda ellerinden gelen hiçbir şeyi artlarına koymuyorlardı. Ne pahasına olursa olsun, Müslümanların gerçek önderlerinin çehresini ters yüz göstermek, insanlara yanlış tanıtmak, çeşitli desiselerle o yüce insanları önderlik makamından uzak tutmak ve halkın onlara ilgisini yok etmek istiyorlardı.
Abbasî halifesi Memun’un bu hedefe ulaşmak için başvurduğu hileleri, kendini meşru göstermek, önderlik makamını ele geçirmek ve imamet güneşini gizlemek için düzenlediği komploları İmamlarla Halifelerin tarihlerini bilenlere gizli değildir. Biz sekizinci ve dokuzuncu imamların hayatlarında bunun bazı bölümlerine değinmiştik.
Nübüvvet ve imamet ailesi hakkındaki bu komplo ve plânları Memun’dan sonra Mu’tasım sürdürdü. Bu nedenle İmam Muhammed Taki’yi (a.s) gözaltında bulundurup kontrol etmek ve sonunda da öldürmek amacıyla Medine’den Samarra’ya getirtti. Ve yine bazı Alevîler’i (Abbasîlerin resmî elbisesi olan) siyah elbise giymedikleri bahanesiyle zindana attı. Bunlar da zindanda ya öldüler (veya öldürüldüler).[9]
Mu’tasım, Hicret’in 227. senesinde Samarra’da ölünce,[10] yerine oğlu Vasık geçti. O da, babası Mu’tasım ve amcası Memun’un siyasetini sürdürdü. Vasık da İslâm adına(!) hilafet süren diğerleri gibi ayyaş ve sarhoş biriydi, bu işinde aşırıya bile kaçıyordu. Hatta daha fazla lezzet almak için özel ilaçlar bile alıyordu. Nihayet aldığı o ilaçlar hicrî 232 senesinde Samarra’da ölümüne neden oldu.[11]
Vasık’ın Alevîlere karşı davranışı sert değildi. Bu nedenle onun zamanında Alevîler ve Ebutaliboğulları Samarra’da toplandılar ve bir müddet nispeten rahat yaşadılar. Fakat Mütevekkil’in döneminde tekrar dağılmak zorunda kaldılar.[12]
Vasık’tan sonra Abbasîlerin en çirkin ve en cani çehrelerinden olan kardeşi Mütevekkil, halifelik makamına oturdu. İmam Ali Naki (a.s) hayatının uzun bir bölümünü Mütevekkil döneminde yaşamış ve değerli ömrünün dört küsur yılı onun zamanında geçmiştir. Bu süre, İmam (a.s) ve izleyicilerinin hayatının en zor dönemi sayılmaktadır. Çünkü Mütevekkil, Abbasî halifelerinin en inkârcısı, en kötüsü ve en reziliydi. Müminlerin Emîri Ali’ye (a.s), ailesine ve izleyicilerine karşı büyük bir kin besliyordu. Onun hükümeti döneminde Alevîlerden bir grup zehirlenmiş, öldürülmüş veya ülkenin dört bir yanına sürgün edilerek dağıtılmıştır.[13] Mütevekkil uydurma rüyalar naklederek halkı, kendi zamanında ölmüş olan Muhammed b. İdris el-Şafiî’yi izlemeye teşvik ediyor[14] ve böylece onların Ehlibeyt İmamları’na (a.s) yönelmelerini engellemek istiyordu. Hicrî 236 yılında şehitler efendisi İmam Hüseyin’in (a.s) mezarını ve onun etrafındaki yapıları yerle bir etmelerini, yerinde ekin ekmelerini ve halkın onun mezarını ziyaret etmesini engellemelerini emretti.[15] Mütevekkil, İmam Hüseyin’in (a.s) türbesinin kendine karşı bir üs hâline gelmesinden, insanların onun şahadet ve mücadelesinden ilham alıp zulüm sarayına karşı kıyam etmelerinden endişeleniyordu. Fakat şehitler efendisinin Şiîleri ve sevenleri hiçbir şartta onun türbesini ziyaret etmekten çekinmediler. Hatta Mütevekkil’in, on yedi defa Hz. Hüseyin’in (as) mezarını yıktığı, ziyaretçilerini tehdit ettiği ve türbenin etrafına iki gözetleme kulesi yaptığı, fakat bütün bu cinayetlere rağmen yine de halkı şehitler efendisi İmam Hüseyin’i (a.s) ziyaret etmekten alıkoyamadığı rivayet edilmiştir. Ziyaretçiler çeşitli zarar ve işkencelere rağmen yine gidip onun türbesini ziyaret ediyorlardı.[16] Mütevekkil’in öldürülmesinden sonra Şiîler, Alevîlerin yardımıyla İmam Hüseyin’in (a.s) mezarını yeniden yaptılar.[17]
Mütevekkil’in, İmam Hüseyin’in (a.s) mezarını yıktırması Müslümanları öfkelendirdi. Bağdat halkı duvarlara ve mescitlere Mütevekkil’e karşı sloganlar yazıyor ve şiirlerle onu kınıyorlardı. Aşağıdaki şiir bunun bir örneğidir:
Billahi Ümeyye zulümle katlettiyse
Peygamber’inin kızının oğlunu mazlumca,
Şimdi aynısını yapıyor amcaoğulları.
Billahi bu Hüseyin’in yıkılmış kabridir
Sanki katle ortak olmadıkları için üzgündürler
Kabri yıkarak Ümeyye’ye uyuyorlardır[18]
Evet, dönemin propaganda araçları ellerinde olmayan, minber, mescit ve hitap yerlerini Abbasî hükümetinin yardakçılarının elinde gören halk itiraz ve öfkelerini ancak böyle dile getirebiliyorlardı.
Meşhur ve kendilerini sorumlu gören şairler de bu yeteneklerini kullanarak Mütevekkil’e karşı etkili şiirler okumakla halkı Abbasîlerin cinayetlerinden haberdar ediyorlardı. Mütevekkil de kendine karşı yükselen itiraz ve muhalefet seslerini susturmak için elinden gelen hiçbir cinayeti esirgemiyor, kendisiyle uzlaşıp iş birliği yapmayan ulema, şair ve diğer kesimleri acımasızca ezerek çok çirkin bir şekilde öldürüyordu.
Arap edebiyatında çok meşhur olan Şiî şair ve edip İbn Sıkkît, Mütevekkil’in çocuklarının da öğretmeniydi. Bir gün Mütevekkil, iki çocuğu Mu’tazz ve Mueyyid’i göstererek İbn Sıkkît’e: “Senin yanında bu ikisi mi daha sevimlidir, yoksa Hasan ve Hüseyin mi?” diye sordu.
İbn Sıkkît hemen şu cevabı verdi: “Emîrü’l-Müminin Ali’nin kölesi Kanber, senden ve iki oğlundan daha üstündür!”
Bu cevap üzerine Mütevekkil yaralı bir ayı gibi âdeta çıldırdı ve İbn Sıkkît’in dilinin ensesinden çıkartılmasını emretti. Böylece o şecaat ve şeref örneği 58 yaşında şahadet mertebesine ulaştı.[19] Allah’ın, temiz ve özgür kişilerin selâmı onun üzerine olsun. Mütevekkil, Müslümanların beytülmalini zayi etme, har vurup harman savurma konusunda da diğer halifeler gibi pek cömert davranıyordu. Tarih kaynaklarında onun çeşitli saraylar yaptırdığı ve sadece günümüzde Samarra şehrinde hâlâ kalıntıları bulunan “Mütevekkil Kulesi” için bir milyon yedi yüz bin dinar harcadığı anlatılır![20] Mütevekkil böyle israflar yaparken Alevîler ve Resulullah’ın (s.a.a) Ehlibeyti öyle sıkıntı çekiyorlardı ki, Medine’de bir grup Alevî kadının namaz kılabileceği doğru dürüst bir elbisesi bile yoktu. Sadece bir tek eski ve yıpranmış bir elbisesi vardı; onu da namaz kılarken sırayla kullanıyor, ayrıca yün eğirerek geçimlerini sağlıyorlardı. Mütevekkil ölünceye kadar onlar böyle içler acısı durum içerisindeydiler.[21] Mütevekkil’in Emîrü’l-Müminin Hz. Ali’ye (a.s) karşı kin ve düşmanlığı, onu inanılmaz bir alçaklık ve rezalete sürüklemişti. Mütevekkil, Ehlibeyt düşmanları ve Nasibîlerle düşüp kalkıyordu; kirli kalbini teskin etmek için bir soytarıya karşısında çirkin ve utanç verici hareketler yaptırarak Emîrü’l-Müminin Ali (a.s) ile alay etmesini emretmişti. Kendisi de onun hareket ve edalarını seyrederek şarap içiyor, sarhoş hâliyle kahkahalar atıyordu![22]
Mütevekkil’den böyle hareketleri görmek hiç de şaşırtıcı değildi. Asıl şaşırtıcı ve acı olan, böyle çirkin ve rezil maymunları, Resulullah’ın (s.a.a) halifesi, İslâm’ın ululemri ve Müslümanların hâkimi bilerek gerçek İslâm’a ve Resulullah’ın (s.a.a) tertemiz Ehlibeyt’ine sırt çevirip bunlara uyanların durumuydu! İnsanların bu kadar sapabilmeleri gerçekten hayret vericidir!
Evet, Mütevekkil’in işlemiş olduğu sadistçe cinayetler öyle bir noktaya varmıştı ki, kendisi bile bazen bunu itiraf ediyordu! Veziri Feth b. Hakan bir gün onu düşünceli görünce yalakalık ederek: “Neden düşüncelisin? Vallahi yeryüzünde hiç kimse senden daha güzel ve daha iyi bir yaşama sahip değildir.” der.
Mütevekkil şöyle karşılık verir: “Geniş evi, iyi eşi, bol geliri ve malı mülkü olan, bizi tanımadığı için eziyet edemediğimiz ve bize muhtaç olmadığı için de tahkir edemediğimiz kimsenin yaşamı benden daha iyidir!”[23]
Mütevekkil’in, Resulullah’ın (s.a.a) Ehlibeyti’ne karşı eziyet ve baskıları öyle bir hadde vardı ki, Ehlibeyt İmamları’nı (a.s) sevmek ve izlemek suçuyla halka işkence ediyor ve cezalandırıyordu. İşte bu nedenle Ehlibeyt’in (a.s) işi çok zorlaşmıştı.
Mütevekkil, Ömer b. Ferh er-Rahcî’yi Mekke ve Medine valisi yaptı. O, halkı Ebutaliboğulları’na bağış ve ihsan etmekten alıkoyuyor ve bu işi sıkı bir şekilde denetliyordu. Bunun üzerine halk da can korkusundan Alevîleri savunmayı ve onlara yardımcı olmayı bıraktı. Böylece Ali Oğulları daha da zor günler yaşadılar.[24]
Dipnotlar
- [1] İ’lamu’l-Verâ, s.355, el-İrşad, Şeyh Müfid, s.301
- [2] İ’lamu’l-Verâ, s.355, el-İrşad, Şeyh Müfid, s.301
- [3] İ’lamu’l-Verâ, s.355, el-İrşad, Şeyh Müfid, s.301
- [4] İ’lamu’l-Verâ, s.355. Şiî ravilerinin terminolojisinde, “Ebu’l-Hasan el-Evvel/ Birinci Ebu’l-Hasan” yedinci imam Musa b. Cafer (a.s), “Ebu’l-Hasan es-Sânî/İkinci Ebu’l-Hasan” sekizinci imam Ali b. Musa Rıza’dır (a.s).
- [5] Munteha’l-A’mal, s.243
- [6] İ’lamu’l-Verâ, s.355; el-İrşad, s.307; Tetimmetu’l-Munteha, s.218–251
- [7] İ’lamu’l-Verâ, s.355; el-İrşad, s.307; Tetimmetu’l-Munteha, s.218–251
- [8] İ’lamu’l-Verâ, s.366
- [9] Mekatilu’t-Talibiyyin, s.589
- [10] el-Muhtasaru fi Ahbari’l-Beşer, c.1, s.34
- [11] Tetimmetu’l-Munteha, s.229–231
- [12] Mekatilu’t-Talibiyyin, s.593
- [13] Mekatilu’t-Talibiyyin, s.597
- [14] Tarih-i Hulefâ, s.251–252
- [15] Tarih-i Hulefâ, s.341
- [16] Mekatilu’t-Talibiyyin, s.597–599; Tetimmetu’l-Munteha, s.240’tan sonrası
- [17] Mekatilu’t-Talibiyyin, s.599
- [18] Tarih-i Hulefâ, s.347
- [19] Tarih-i Hulefâ, Suyutî, s.348; Tetimmetu’l-Muhtasari Fî Ahbari’l-Beşer, c.1, s. 342; el-Muhtasaru Fî Ahbari’l-Beşer, c.2, s.41. (İbn Sıkkît’in nasıl şehit olduğu konusunda diğer görüşler de vardır.)
- [20] Tarih-i Yakubî, s.491
- [21] Tetimmetu’l-Munteha, s.238
- [22] Tetimmetu’l-Muhtasari fî Ahbari’l-Beşer, c.2, s.338
- [23] Tarih-i Hulefâ, Suyutî, s.353
- [24] Tetimmetu’l-Munteha, s.238
Kaynak: İmam Ali Naki (a.s) (Ehlibeyt Serisi-12)/ Telif Komisyonu.
