İmam Ali Naki’nin (a.s) Öğrencileri
İmam Ali Naki’nin (a.s) döneminde hâkim olan baskı ve zulüm ortamı, halkın ondan yararlanma imkânını büyük bir oranda sınırlandırmasına rağmen, bazı Kur’ân ve Ehlibeyt öğretilerine gönül verenler, kendi kapasiteleri miktarınca o İmam’dan feyiz alıp yüce iman ve marifet derecelerine ulaşabilmişlerdir.
Şeyh Tusî, İmam Ali Naki’den (a.s) rivayet eden 185 kişinin ismini sıralamaktadır. Bunların arasında parlak çehrelere rastlamaktayız. Aşağıda onlardan bazılarını kısaca tanıtmaya çalışacağız:
Abdulazim Hasanî
• Ravi ve âlimlerin ileri gelenlerindendi. Takvada büyük bir makama sahipti. Altıncı, Yedinci ve Sekizinci İmam’ların (a.s) büyük ashabından bazılarını görmüştür. İmam Muhammed Taki ve İmam Ali Naki’nin (a.s) de meşhur öğrencileri ve hadis ravilerinden sayılmaktadır.
• Sahib b. Abbad şöyle yazıyor:
Abdulazim Hasanî din işlerinde bilinçli ve Kur’ân hükümlerini iyi bilen bir kimseydi.[1]
• Ebu Hammad Razî de şöyle diyor: İmam Ali Naki’nin (a.s) huzuruna gidip kendisine bazı meseleleri sordum. Huzurundan ayrılmak istediğimde: “Bir sorunla karşılaştığın zaman Abdulazim Hasanî’ye sor ve benim selâmımı da ona ulaştır.” buyurdu.[2]
• İman ve marifet konusunda öyle bir dereceye ulaşmıştı ki, İmam Ali Naki (a.s) ona: “Sen bizim gerçek dostlarımızdansın.” buyurmuştur.[3]
• Bir defasında inançlarını İmam’a sundu ve İmam Ali Naki (a.s) de onun inançlarını tasdik etti. Bu konuda kendisi şöyle diyor:
Mevlam İmam Ali Naki’nin (a.s) huzuruna çıktım. Beni görünce: “Merhaba ey Ebu’l-Kasım! Sen gerçekten bizim dostlarımızdansın.” buyurdu.
Ben: “Ey Resulullah’ın oğlu!” dedim, “Dinimi size sunmak ve sizin rızanız doğrultusundaysa, Allah Teâlâ’yla buluşuncaya kadar onda sebat etmek istiyorum.”
İmam: “Söyle.” buyurdu.
Bunun üzerine şöyle dedim: Ben, Allah Teâlâ’nın bir ve tek olduğuna, hiçbir şeyin O’nun benzeri olmadığına, iptal ve teşbihten uzak olduğuna inanıyorum.[4] Allah Teâlâ ne cisimdir, ne suret; ne arazdır, ne cevher. O, cisimleri ve süratleri yaratan, araz ve cevherleri vücuda getiren, her şeyin eğiticisi, sahibi, karar kılanı ve yoktan var edenidir. Ben inanıyorum ki Muhammed (Allah’ın salât ve selamı onun ve Ehlibeyti’nin üzerine olsun) Allah’ın kulu, peygamberi ve son elçisidir; kıyamete kadar artık peygamber gelmeyecektir. Onun şeriat ve dini bütün din ve şeraitlerin sonuncusudur; ondan sonra kıyamete kadar başka bir şeriat gelmeyecektir.
Ben inanıyorum ki, Muhammed’den (s.a.a) sonra onun halifesi Emîrü’l-Müminin Ali b. Ebu Talip’tir. Sonra Hasan, sonra Hüseyin, sonra Ali b. Hüseyin, sonra Muhammed b. Ali, sonra Cafer b. Muhammed, sonra Musa b. Cafer, sonra Ali b. Musa, sonra Muhammed b. Ali ve sonra da sensin.
O sırada İmam Ali Naki (a.s): “Benden sonra da oğlum Hasan’dır.” buyurdu, “Hasan’ın oğluna karşı halkın durumunu nasıl görüyorsun?”
Ben: “Ey Mevlam! O nasıl biridir ki?” diye arz ettim.
İmam şöyle buyurdu:
Çünkü o, gözlere görülmeyecektir. Kıyam edinceye kadar adını anmak caiz değildir. Zulümle dolduktan sonra yeryüzünü adalet ve eşitlikle dolduracaktır.
Daha sonra şöyle devam ettim:
Onların dostunun Allah’ın dostu, düşmanlarının ise Allah’ın düşmanları, onlara itaatin Allah’a itaat ve onlara itaatsizliğin ise Allah’a itaatsizlik olduğunu kabul ediyorum. İnanıyorum ki miraç, kabirde sorgu sual ve cevap, cennet ve cehennem, sırat ve mizan haktır, gerçekleşecektir. Kıyamet günü gelip çatacaktır ve bunda bir şüphe yoktur; Allah Teâlâ ölüleri diriltecektir.
İnanıyorum ki, dinin farzları velayetten sonra namaz, zekât, oruç, hac, cihat, iyiliği emretmek ve kötülükten sakındırmaktır.
Bunun üzerine İmam şöyle buyurdu:
Ey Ebu’l-Kasım! Allah’a andolsun ki, bu Allah Teâlâ’nın kulları için beğendiği dindir. Bu din üzere sebat göster! Allah Teâlâ dünya ve ahirette seni sözünde sabit kılsın![5]
• Tarih ve rivayetlerden anlaşıldığı üzere Hz. Abdulazim, zamanın hükümeti tarafından takip altına alınınca, tehlikeden korunmak için İran’a gidip Rey şehrine yerleşiyor. Hayatı hakkında yazılan eserlerde şöyle deniyor:
Hz. Abdulazim, dönemin Sultanından kaçarak Rey şehrine gidip Sukketu’l-Mevali’de (köleler veya ileri gelenler mahallesi) Şiîlerden birinin evinin bodrum katına yerleşti. Orada gündüzleri oruç tutup geceleri namaz kılıp ibadetle meşgul olurdu. Bazen gizlice evden dışarı çıkıp şu an mezarının karşısında olan -ve İmam zade Hamza’nın (a.s) mezarı olarak bilinen- mezarı ziyaret ediyor ve “O, Musa b. Cafer’in (a.s) evlatlarındandır.” diyordu. Hz. Abdulazim o evde böyle bir hayat sürdürüyordu. (Onun Rey şehrinde yaşadığı) haberi gittikçe Resulullah’ın (s.a.a) Ehlibeyti’nin izleyicilerine ulaştı ve böylece onların çoğu onu tanıdılar. Şiîlerden biri rüya âleminde Resul-i Ekrem’i (s.a.a) gördü. Hz. Peygamber (s.a.a), Abdulazim’in şu anda defnedilmiş olduğu yeri işaret ederek ona buyurdu ki:
Evlatlarımdan birini “Sukketu’l-Mevali”ye getirip Abdulcabbar b. Abdulvehhab’ın bağındaki elma ağacının yanına defnedecekler.
O adam giderek o arsayı ve elma ağacını sahibinden satın almak istedi. Arsa sahibi: “Neden bu arsayı ve ağacı satın almak istiyorsun?” diye sordu.
Adam gördüğü rüyayı anlatınca, arsa sahibi: “Ben de buna yakın bir rüya gördüm.” dedi ve sonra ağacın yerini ve bağın tümünü orada defnedilmeleri için Hz. Abdulazim ve Şiîlere vakfetti.
Bir süre sonra Hz. Abdulazim hastalanarak vefat etti. Onu yıkamak için elbiselerini çıkardıklarında, cebinde soyunun yazılı olduğu bir mektup buldular.[6]
• Hz. Abdulazim, İmam Ali Naki’nin (a.s) imameti döneminde vefat etti. Muhammed b. Yahya el-Attar’ın naklettiği rivayette onun şahsiyetinin ne denli yüce olduğunu görmekteyiz:
İmam Ali Naki (a.s), huzuruna gelen Rey halkından bir kişiye: “Neredeydin?” diye sordu.
Adam: “İmam Hüseyin’in (a.s) mezarını ziyarete gitmiştim.” dedi.
Bunun üzerine İmam (a.s) şöyle buyurdu:
Bil ki, eğer sizin şehrinizdeki Abdulazim’in mezarını ziyaret etmiş olsaydın, İmam Hüseyin’in kabrini ziyaret etmiş gibiolurdun.[7]
• Hz. Abdulazim, Ehlibeyt İmamları dönemindeki Şia’nın en güvenilir ulema ve ravilerinden sayılmaktaydı. Müellifler arasında yer alan bu büyük zatın, Emîrü’l-Müminin Ali’nin (a.s) hutbeleriyle ilgili bir kitap ve “Yevm ve Leyle” adında bir başka kitap yazdığı da rivayet edilmiştir.[8]
Hüseyin b. Said el-Ahvazî
• İmam Rıza, İmam Muhammed Taki ve İmam Ali Naki’nin (a.s) ashabından olup bu üç imamın üçünden de hadis rivayet etmiştir. Kûfe’nin yerlisidir; fakat kardeşiyle birlikte Ahvaz’a, oradan da Kum’a gitmiş ve orada vefat etmiştir.
• Hüseyin b. Said fıkıh, adap ve ahlâk konusunda otuz kitap yazmıştır. Onun kitapları ulema arasında meşhurdur. Birinci Meclisî onun hakkında şöyle diyor: Onun güvenilir olması ve rivayetlerine uyulması hakkında ulemanın ittifak ettiğini görmekteyiz.
Merhum Allâme de onun hakkında şöyle buyurmuştur: O, güvenilir bir kişi olup ulemanın ileri gelenlerinden ve kadri yüce bir zattı.
• Merhum Şeyh Tusî de şöyle yazıyor: Hüseyin b. Said, ilmî makam ve mevkii dışında halkı irşat ve hidayet etme konusunda da çaba harcayan bir kişiydi. İshak b. İbrahim el-Hudaynî ve Ali b. Reyyan’ı İmam Rıza’nın (a.s) huzuruna göndermiş, onların hak mezhep Şiîlikle tanışmalarına sebep olmuştur. Onlar ondan hadisleri dinliyor, onun hizmetleri sonucu maarifleri öğreniyorlardı. Yine Abdullah b. Muhammed el-Hudaynî’yle diğer kişileri İmam Rıza’nın (a.s) huzuruna götürüp İslâm öğretileriyle tanıştırdı; bunun sonucu onlar yüce makamlara eriştiler ve İslâm’a hizmetlerde bulundular.[9]
Fazl b. Şazan Nişaburî
• Büyük ve güvenilir bir kişi, yüce bir fakih ve güçlü bir kelam âlimiydi. Muhamemd b. Ebu Umeyr ve Safvan b. Yahya gibi Ehlibeyt İmamları’nın (a.s) ashabının en üstününden bir grubunu görmüş, yaklaşık elli yıl onlarla muaşerette bulunmuş ve onlardan istifade etmiştir.
Bu konuda kendisi şöyle diyor:
Hişam b. Hakem ölünce onun yerine Yunus b. Abdurrahman geçti ve o da öldükten sonra muhaliflere cevap verme konusunda yerine Sekkak geçti. Şimdiyse onların yerine ben geçtim.[10]
• Merhum Şeyh Tusî onu, İmam Ali Naki (a.s) ve İmam Hasan Askerî’nin (a.s) ashabından saymıştır. Bazı rical âlimleri de onu İmam Ali Naki’nin (a.s) ashabından saymakla birlikte İmam Muhammed Taki (a.s) ve İmam Hasan Askerî’nin (a.s) de ashabından saymışlardır.[11]
• Fazl b. Şazan çok sayıda kitap yazmıştır. Başta, hicrî kamerî 1392’de Tahran Üniversitesi tarafından basılmış olan kelam ilmi ve hadis ashabının inançlarının tahlili konusundaki “el-İzah” olmak üzere, 180 kitap yazdığı söylenmiştir.
• Fazl b. Şazan’ın söz ve eserleri ulemanın ileri gelenleri tarafından dikkate alınmış, ravileri kabul veya reddetmede onun sözüyle yetinmişlerdir. Merhum Kuleynî, onun görüşlerinden bir kısmını “el-Kâfi” adlı kitabında dikkate alarak beyan etmiştir. Aynı şekilde Merhum Şeyh Saduk ve Şeyh Tusî onun sözlerine çok önem vermişlerdir. “Camiu’r-Ruvat” kitabının yazarı şöyle diyor:
O, ashabımızın -Şiîlerin- reisi ve ileri gelenidir. O, hakkında bir şey söyleyemeyeceğimiz kadar yüce bir kişidir.
• Fazl b. Şazan bir yolculukta On Birinci İmam’ın huzuruna çıkmış. İmam’ın huzurundan ayrılmak istediğinde şahsen yazmış olduğu bir kitap elinden yere düşmüş. İmam, onu alıp baktığında ona rahmet dileyerek şöyle buyurmuştur:
Ben aralarında Fazl b. Şazan olan Horasan halkına gıpta ediyorum.[12]
Başka bir rivayette ise şöyle geçer:
Onun “el-Yevmu ve’l-Leyle” kitabını İmam Hasan Askerî’ye (a.s) gösterdiklerinde, İmam ona üç defa rahmet okuduktan sonra: “Buna uyulması yakışır.” buyurdu.[13]
• Büyük şehit Kadı Nurullah Şuşterî, Fazl b. Şazan hakkında şöyle yazıyor:
O, mütekellimlerin ileri gelenlerinden, büyük müfessir ve muhaddislerden, fazilet sahibi fakih ve müçtehitlerden; Kur’ân karileri, nahivciler ve lügatçilerin en meşhurlarındandır.[14]
• Fazl b. Şazan, Nişabur’da yaşıyordu. Abdullah Tahir Şiîlik suçuyla onu sürgün ettiğinde o Beyhak’a gitti. Haricîler Horasan’da isyan edince, Fazl onların korkusundan orayı terk etti; ancak yolculuğun sıkıntıları sonucu hastalandı ve İmam Hasan Askerî’nin (a.s) döneminde vefat etti. Günümüz Nişabur’unun altı buçuk kilometre uzaklığındaki eski Nişabur’da defnedilen bu yüce zatın mezarı, Şiîlerin ziyaretgâhıdır.[15]
İmam Ali Naki’den Veciz Sözler
Kitabımızın bu bölümünde o aziz ve yüce İmam’ın velayetine sımsıkı sarılmak için buyruklarından birkaçını teberrüken nakletmemiz yerinde olacaktır:
1- İmam Ali Naki (a.s) değerli babaları kanalıyla Hz. Peygamber’ den (s.a.a) şöyle rivayet eder:
İman, kalplerin kabul edip amellerin tasdik ettiği; İslâm ise, dile dökülen ve nikâhı helal kılan şeydir.[16]
2- Kendini beğenen kimseye öfkelenen çok olur.[17]
3- Şakalaşmak ve boş işlerle uğraşmak, aptal ve cahil kişilerin işidir.[18]
4- Kim dostluk ve iyi niyetini sana sunarsa, sen de itaatini ona sun ve onu kabul et.[19]
5- Kendini küçümseyip değer vermeyenin kötülüğünden güvencedeolma.[20]
6- Dünya bir pazardır; bir grup onda kâr eder, diğer bir grup ise hüsrana uğrar, zarar eder.[21]
7- Her kim Allah’tan korkarsa, başkaları da ondan korkar. Her kim Allah’a itaat ederse, başkaları da ona itaat eder. Her kim Yaratan’a itaat ederse, yaratılanların öfkesinden endişelenmez.[22]
8- Halîm (yumuşak huylu) zalim, bu huyundan dolayı bağışlanabilir.[23]
9- Haklı olan aptal kişi, aptallığından dolayı hak oluşunun nurunu söndürebilir.[24]
Dipnotlar
- [1] Abdulazim Hasenî, s.31
- [2] Abdulazim Hasenî, s.24
- [3] el-Emalî, Şeyh Saduk, 54. Oturum, s.204
- [4] İptal, Allah’ı hiç saymak; teşbih ise yaratılmışları O’na eş ve benzer bilmektir.
- [5] el-Emalî, Şeyh Saduk, 54. Oturum, s.204
- [6] Camiu’r-Ruvat, c.1, s.460
- [7] Abdulazim-i Hasenî, s.63
- [8] Abdulazim-i Hasenî, s.63
- [9] Tenkihu’l-Mekal, c.1, s.329; Kitab-u İhtiyar-i Marifeti’r-Rical, s.551
- [10] Muntehe’l-Mekal, s.242; el-İzah kitabının mukaddimesi, üniversite basımı, s.3
- [11] el-İzah’ın mukaddimesi, s.9 ve 86
- [12] Camiu’r-Ruvat, c.2, s.5
- [13] Munteha’l-Mekal, s.24; el-İzah’ın mukaddimesi, s.87
- [14] el-İzah’ın mukaddimesi, s.2
- [15] Muntehe’l-Mekal, s.242; el-İzah’ın mukaddimesi, s.48 ila 52
- [16] Murucu’z-Zeheb, c.4, s.85
- [17] Envaru’l-Behiyye, s.143
- [18] Envaru’l-Behiyye, s.143
- [19] Tuhefu’l-Ukul, Beyrut basımı, s.358
- [20] Tuhefu’l-Ukul, Beyrut basımı, s.358
- [21] Tuhefu’l-Ukul, Beyrut basımı, s.358
- [22] Tuhefu’l-Ukul, Beyrut basımı, s.357
- [23] Tuhefu’l-Ukul, Beyrut basımı, s.358
- [24] Tuhefu’l-Ukul, Beyrut basımı, s.358
Kaynak: İmam Ali Naki (a.s) (Ehlibeyt Serisi-12)/ Telif Komisyonu.
