İlahi peygamberlerin tarihinde, Allah’ın peygamberlerinden birinin çeşitli nedenlerle kavminden uzaklaşıp gözlerden kaybolduğu örneklere rastlanmaktadır.
Bu husus, İmam Zaman’ın (a.f.) gaybetini açıklamak amacıyla ileri sürülen gerekçelerden biridir.
Nitekim İmam Sâdık’a (a.s.), Hz. Kâim’in (a.f.) gaybetinin hikmetinin ne olduğu sorulduğunda şöyle buyurmuştur:
“Onun gaybetinin hikmeti, kendisinden önceki diğer ilahi hüccetlerin gaybetlerinin hikmetiyle aynıdır.”(17)
Başka bir hadiste, İmam Sâdık’ın (a.s.) Hannân bin Sedîr’e şöyle buyurduğu nakledilmiştir:
“Allah’ın iradesi, önceki peygamberlerin gaybetleriyle ilgili sünnetlerinin bizim Kâim’imiz hakkında da gerçekleşmesi yönünde olmuştur. Bu nedenle onların gaybet sürelerinin toplamı, onun hakkında gerçekleşecektir.”(18)
Hadislerde gaybetleri örnek gösterilen peygamberler şunlardır:
İlk üç peygamberin gaybeti Kur’an-ı Kerim’de de yer almaktadır.
Muhammed bin Müslim şöyle anlatmaktadır:
“Âl-i Muhammed’in (s.a.a.) Kâim’i hakkında soru sormak üzere İmam Bâkır’ın (a.s.) huzuruna gittim. Henüz konuşmaya başlamadan bana şöyle buyurdu:
‘Âl-i Muhammed’in Kâim’inde beş peygamberden beş benzerlik vardır:’
1. Hz. Yunus’a (a.s.) benzerliği, kavminin arasından ayrılıp gaybete girdikten sonra onların yanına geri dönmesidir. Öyle ki onların arasından ayrıldığında gençti, geri döndüğünde ise yaşlanmıştı.
2. Hz. Yusuf’a (a.s.) benzerliği, kavminden ve akrabalarından uzaklaşması ve gaybetinin babası Hz. Yakub (a.s.) için zorlaşmasıdır.
3. Hz. Musa’ya (a.s.) benzerliği, doğumunun gizli tutulması, Şiilerinden ve takipçilerinden uzak kalması ve düşmanlarından gördüğü eziyetlerdir. Nihayet geri döndüğünde Allah onu Firavun taraftarlarına karşı muzaffer kılmıştır.
4. Hz. İsa’ya (a.s.) benzerliği, onun hayatta olup olmadığı konusunda görüş ayrılığına düşülmesidir. Bazıları onun hayatta olduğunu söylemiş, bazıları ise öldüğünü düşünmüştür.
5. Dedesi Resul-i Ekrem’e (s.a.a.) benzerliği ise kılıçla kıyam edecek olması ve Allah’ın ve Resulullah’ın düşmanlarını ortadan kaldıracak olmasıdır.”(19)
Abbâsî görevlilerinin İmam Hasan Askerî’nin (a.s.) evine saldırması ve onun oğlunu ve halefini aramasıyla, gelecekteki imamın hayatını tehdit eden tehlikenin son derece ciddi olduğu anlaşıldı.
Bu saldırı ve Hz. Mehdî’yi bulmaya yönelik takipler, imamet silsilesinin ve peygamber soyunun geriye kalan temsilcisinin, insanlığın büyük ıslah edicisinin hayatını korumak için son derece ciddi bir önlem alınmasını gerektiriyordu.
Gaybet gibi büyük bir olayın meydana gelmesinin görünür ve somut nedenlerinden biri, düşmanlar tarafından ortaya çıkarılan bu durum ve gelişmelerdi.(20)
Rivayetlerde belirtildiği üzere gaybet meselesi, Allah’ın sırlarından bir sır ve ilahi gaybın gizliliklerinden biridir. Bu nedenle bu sırrı kesin biçimde açığa çıkarmak mümkün değildir.
Ancak rivayetleri incelediğimizde, bunların üç temel konuya ve gerekçeye açıkça işaret ettiğini görmekteyiz. Şimdi bunlara değinelim.
İmam Zaman, başlangıçtan itibaren insanların arasında yaşasaydı diğer imamlar gibi öldürülmesi mümkün olabilirdi. Böyle bir durumda ilahi görevi ve ıslah hedefleri yarım kalırdı.
Zürâre bin A‘yen, İmam Sâdık’tan (a.s.) şöyle nakletmiştir:
“Kâim’in gaybete girmesi gerekir.”
“Niçin?” diye sordum.
“Öldürülmekten korkuyorum” buyurdu ve eliyle karnını işaret etti.(21)
Hz. Mehdî hiçbir yönetimi meşru kabul etmemiştir ve etmemektedir.
O, herhangi bir hükümdara karşı takiyye yapmakla görevlendirilmemiştir. Hiçbir zalimin yönetimi altına girmemiştir ve girmeyecektir.
Çünkü o, kendi görevini yerine getirecek, Allah’ın dinini hiçbir korku ve çekince olmadan eksiksiz biçimde uygulayacaktır.
Bu nedenle herhangi biriyle ahitleşmesine veya biat etmesine, başkalarını gözetip onların durumunu dikkate almasına yer kalmayacaktır.(22)
İmanı sağlam olmayan kimselerin iç yüzleri ortaya çıkacaktır.
İmanı kalplerinin derinliklerine kök salmış olanların ise kurtuluşu beklemeleri, sıkıntılara sabretmeleri ve gayba iman etmeleri sayesinde gerçek değerleri anlaşılacak ve onlar sevabın çeşitli derecelerine ulaşacaklardır.(23)
İmam Kâzım (a.s.) şöyle buyurmuştur:
“Benim beşinci evladım gaybete girdiğinde dininize dikkat edin. Sakın kimsenin sizi dininizden çıkarmasına izin vermeyin.
Onun mutlaka bir gaybet dönemi olacaktır. Öyle ki müminlerden bir grup inançlarından dönecektir.
Allah, gaybet vasıtasıyla kullarını imtihan edecektir…” (24)
Şu makalelerden yararlanılarak hazırlanmıştır:
Ebü’l-Hasan Semerrî’nin vefatının ardından Şiilik tarihinde “Gaybet-i Kübrâ” (Büyük Gaybet) dönemi olarak bilinen yeni bir aşama başladı.
Hz. Veliyyü’l-Asr’ın (a.s.) dördüncü ve son sefiri olan Ebü’l-Hasan Ali bin Muhammed Semerrî, Hüseyin bin Rûh’un vefatından sonra özel naiplik makamına tayin edildi.
Üç yıl boyunca bu görevi sürdürdü ve nihayet Hicri 329 yılının Şaban ayının ortasında vefat etti. Onun vefatıyla birlikte sefirlik kapısı kapandı.
Onun aracılığıyla mukaddes makamdan gönderilen mübarek tevkîlerden biri, sefirliğinin son günlerinde yayımlanan meşhur tevkîdir. Söz konusu tevkî şöyledir:
“و اما الحوادث الواقعه فارجعوا فیها الی رواة حدیثنا فانهم حجتی علیکم و انا حجة علیهم؛”(25)
“Ancak meydana gelen olaylar konusunda bizim hadislerimizi rivayet edenlere başvurun. Çünkü onlar benim sizin üzerinizdeki hüccetimdir ve ben de Allah’ın onlar üzerindeki hüccetiyim.”
Ali bin Muhammed Semerrî’nin hastalığı sırasında kendisine şöyle sordular:
“Senden sonra dinî ve hukuki meselelerde başvurmamız için kimi tavsiye ediyorsun?”
Cevaben şöyle dedi:
“Allah’ın gerçekleştireceği bir iradesi vardır.”
Ardından mukaddes makamdan gelen bir mektubu çıkardı, mührünü açtı ve orada bulunanlara okudu.
Hz. Mehdî’nin (a.f.) kendi el yazısıyla yazılmış olan bu mübarek tevkînin tercümesi şöyledir:
“Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla.
Allah, senin yasını tutan kardeşlerinin sevabını artırsın. Çünkü sen altı gün sonra bu dünyadan ayrılacaksın.
İşlerini düzene koy ve yerine hiç kimseyi halef olarak tayin etme. Hiç kimseye vasiyet ederek görevini devretme. Çünkü tam gaybet dönemi başlamıştır.
Artık Yüce Allah’ın dilediği güne kadar zuhur gerçekleşmeyecektir.
Bu süre son derece uzun olacaktır. Kalpler katılaşacak ve yeryüzü zulüm ve haksızlıkla dolacaktır.
Bu dönemde Şiilerimden bazıları beni gördüklerini iddia edeceklerdir.(26)
Biliniz ki Süfyânî’nin çıkışından ve göksel sayhanın meydana gelmesinden önce beni gördüğünü iddia eden herkes yalan söylemiştir.
Güç ve kuvvet yalnızca yüce ve büyük Allah’a aittir.”(27)
Hz. Bakiyyetullah’ın (a.s.) son sefiri, onun bildirdiği üzere mübarek tevkînin yayımlanmasından sonraki altıncı gün vefat etti.
Böylece onun vefatıyla Gaybet-i Suğrâ (Küçük Gaybet) sona erdi ve Gaybet-i Kübrâ (Büyük Gaybet) başladı.
Semerrî’nin vefat gününün bir mektupla önceden bildirilmesi ve mektubun çok sayıda Şii huzurunda okunması, bu mektubun Hz. Bakiyyetullah’ın (a.s.) mübarek el yazısıyla yazıldığını kesin biçimde kanıtlamaktadır.
Böylece Hz. Mehdî, Büyük Gaybet döneminin başlangıcında bir başka mucizesini göstermek, Şiilerin iman ve ihlasını güçlendirmek ve onların Büyük Gaybet dönemini sağlam adımlarla karşılamalarını sağlamak istemiştir.
Şu makalelerden yararlanılarak hazırlanmıştır:
Hz. Hüccet’in (a.f.) gaybet döneminde düşünce ve inanç alanında son derece tehlikeli sorunlar ve sıkıntılar yaşanacaktır. Günümüzde bunların en azından bir bölümünü açıkça görmekteyiz.
Masum imamlar (a.s.), İmam Asr’ın (a.s.) doğumundan yıllar önce bu olaylara ve onların olumsuz etkilerine işaret etmişlerdir.
Bu uyarılar, insanların uygun bir planlama yapmaları ve doğru davranışlar sergilemeleri hâlinde bütün bu sıkıntılardan korunabileceklerini göstermektedir.
Aksi takdirde onlarca rivayette âhir zamanın olaylarından ve felaketlerinden söz edilmesinin bir anlamı olmazdı.
Bu meseleler, insanların gerekli hazırlıkları önceden yapmaları ve söz konusu olayların olumsuz sonuçlarına maruz kalmamaları için gündeme getirilmiştir.
Hz. Ali’nin (a.s.) öğütleri arasında gaybet döneminin bazı önemli sorunlarına ve sıkıntılarına değinilmiştir. Burada bunlardan birkaçını örnek olarak zikredeceğiz.
İmam Ali bin Ebû Tâlib (a.s.), birçok rivayette bu sıkıntıya işaret etmiştir.
Bir rivayette şöyle buyurmaktadır:
“Bizim Kâim’imiz için uzun sürecek bir gaybet dönemi vardır.
Sanki Şiileri şimdiden kendi gözlerimle görüyorum. O dönemde, başıboş kalmış bir sürü gibi kır ve çöllere dağılmış, sığınacak güvenli ve huzurlu bir yer arıyorlar, fakat bulamıyorlar.
Ey insanlar! Biliniz ki böyle şartlarda dininde sebat eden ve gaybet döneminin uzaması nedeniyle kalbi katılaşmayan kimse, kıyamet gününde benimle birlikte olacaktır.”(28)
Dinî hüküm ve kurallara bağlı kalabilmek için uygun bir ortam ve zemin gereklidir.
Çok sayıdaki rivayete göre gaybet döneminin sıkıntılarından biri, dinî değerlere bağlılığın son derece azalmasıdır.
Bu durum çeşitli etkenlerden kaynaklanmaktadır. Masumların (a.s.) sözlerinde de bu etkenlere az ya da çok işaret edilmiştir.
İmam Ali (a.s.) bir rivayette şöyle buyurmaktadır:
“Hz. Muhammed’i (s.a.a.) hak üzere peygamber olarak seçen ve onu bütün yaratılmışlardan üstün kılan Allah’a yemin ederim ki İmam Asr’ın (a.f.) zuhuru, ancak zorlu bir şaşkınlık ve kararsızlık döneminden sonra gerçekleşecektir.
O dönemde, bütün varlıklarıyla kesin inanca ulaşmış samimi ve temiz kişiler dışında hiç kimse dinine bağlı kalmakta sağlam duramayacaktır.
Âlemlerin Rabbi, bütün bu düzensizliklere rağmen dinlerinde sebat eden bu kimselerden bizim velayetimiz konusunda ahit almış, imanı kalplerinde sağlamlaştırmış ve özel lütuflarıyla onları desteklemiştir.”(29)
Gaybet döneminin son derece acı olaylarından biri, düzensizliklerin, yolsuzlukların ve adaletsizliğin yayılması sonucunda insanların öylesine ümitsizliğe kapılmalarıdır ki masum imamın varlığından bile şüphe etmeye başlayacaklardır.
Kendi kendilerine şöyle diyeceklerdir:
“Yeryüzünde Allah’ın hüccetlerinden biri mevcut olsaydı bütün bu zulüm ve haksızlıklara karşı koyar, bunları ortadan kaldırmak için gerekli girişimlerde bulunurdu.”
Hz. Ali (a.s.) bu konuya şöyle işaret etmektedir:
“Sâhibü’l-Emr benim evlatlarımdandır. İnsanlar onun gaybet döneminde şöyle diyeceklerdir: ‘O (Sâhibü’l-Emr ve İmam Asr) ölmüştür. Eğer hayattaysa nerededir?!’”(30)
Leyla Sultânî, abonelik numarası: 2176
17. İlelü’ş-Şerâi‘, s. 246.
18. Aynı kaynak, s. 245.
19. Bihârü’l-Envâr, c. 51, s. 217-218.
20. Muhammed Rızâ Hakîmî, Hurşîd-i Mağrib (Batı Güneşi), c. 25, s. 43.
21. İsbâtü’l-Hüdât, c. 6, s. 437.
22. Mehdî Pîşvâî, Sîre-yi Pîşvâyân (Önderlerin Hayatı), c. 4, s. 672.
23. İbrahim Emînî, Dâdger-i Cihân (Dünyanın Adalet Dağıtıcısı), c. 21, s. 147.
24. Bihârü’l-Envâr, c. 52, s. 113; Nu‘mânî, Kitâbü’l-Gaybe, s. 154.
25. Müntehe’l-Âmâl, c. 2, s. 503-506.
26. Âyetullah Hûî, Mu‘cemü Ricâli’l-Hadîs, c. 71, s. 295.
27. Allâme Hillî, Hulâsatü’l-Akvâl, s. 250.
28. Şeyh Sadûk, Kemâlü’d-Dîn ve Temâmü’n-Ni‘me, s. 203.
29. Aynı kaynak, s. 304.
30. Bihârü’l-Envâr, c. 51, s. 114.
Kaynak: İslami Maarif Dergisi
