Bekleyiş, insanın içinde oluşan; endişe, kaygı, sabırsızlık ve huzursuzlukla birlikte coşku, heyecan ve umut taşıyan bir ruh hâlidir.
Bu duygunun ardından kişinin ahlakı, davranışları, dış görünüşü, hatta kendini ifade etme ve konuşma biçimi bile değişir.
Bekleyiş içinde olan kişi, bekleyiş anlarının sona ermesini sabırsızlıkla arzular.
Bu isteğine ulaşmak için kendisini hazırlarken çevresini de uygun hâle getirir ve mümkün olduğunca gerekli şartları oluşturur.
Bekleyişin bulunduğu her yerde “umut” da vardır. Umudun bulunduğu yerde ise karamsarlığın bir anlamı yoktur.
Bekleyiş, hayata ruh kazandırır; onu güzelleştirir ve canlılıkla doldurur.
Bekleyiş içinde olan insan daima geleceğe iyimser bakar, ümitsizliğe kapılmaz ve daha iyi bir yarın kurmak için çaba gösterir.
Hayatın zorluklarına ve sıkıntılarına teslim olmaz. Direnç ve sabırla hayatını kendi lehine değiştirir.
Sonunda da gayret ve mücadeleyle uzun zamandır beklediği şeye kavuşur.
Bekleyişlerin belirli makamları ve dereceleri vardır. Kutsallık ve önem bakımından birbirlerinden farklıdırlar.
Beklenen her şeyin, onu bekleyen kişinin gözünde kendine özgü bir değeri ve önemi vardır.
Ancak tarih boyunca bütün bekleyişler arasında “Âhir Zamanın Vadedilen Kurtarıcısı”nın zuhurunu beklemek, daima diğerlerinden daha değerli ve önemli olmuştur.
O, gelişiyle zulmün ve haksızlığın zincirlerini kıracak, adaletin hayat veren esintisini bütün dünyaya yayacaktır.
Bütün ilahi dinlerin takipçileri, hatta dinî olmayan birçok toplum, dünya yönetiminin sonunda bir gün adaleti yayan bir kurtarıcının eline geçeceğine inanmaktadır.
O, insanları azgın güçlerin hâkimiyetinden kurtaracak, yeryüzünün her tarafına güvenlik ve huzur yayacaktır.
Bir gün zamanın düğümleri çözülecek,
Kırmızı gülün sırrı açığa çıkacak.
Bir aziz yoldadır; o geldiğinde,
Bütün pusulalar kıbleyi gösterecek.
Yahudiler, Hz. İsa’nın (a.s.) geri döneceğine inanan Hristiyanlar gibi, bir kurtarıcının ortaya çıkmasını beklemektedirler.
Zerdüştler “Behram Şah”ın geri dönüşünü bekledikleri gibi, Hristiyanlar da vadedilen hükümdarları “Teodor”un ortaya çıkmasını beklemektedirler.
Hindular “Vişnu”nun ortaya çıkmasına umut bağlamışlardır. Mecusiler “Hûşîder”in hayatta olduğuna kesin biçimde inanırlar.
Budistler “Buda”nın geri dönmesini beklerken İspanyollar büyük önderleri “Rodrik”i beklemektedirler.
Moğol halkları da liderleri “Cengiz”i büyük kurtarıcı olarak kabul etmektedirler.
Ancak Kur’an ayetlerinin ve Ehl-i Beyt’in (aleyhimüsselam) rivayetlerinin açık ifadelerine göre Müslümanlar, “Hz. Mehdî”yi âhir zamanın vadedilen kurtarıcısı olarak kabul etmektedirler.
O, son peygamberin (s.a.a.) soyundan ve tertemiz Hz. Zehra’nın (s.a.) evladıdır.
Bütün Şiilerin, hatta bazı Sünni düşünürlerin inancına göre, İmam Hasan Askerî’nin (a.s.) doğrudan oğludur.
Şu anda ilahi bir hikmet gereğince Büyük Gaybet döneminde bulunmaktadır ve belirlenmiş bir zamanda Allah’ın izniyle zuhur edecektir.
Mehdîlik kültüründeki önemli sorunlardan biri, bu inanca ilişkin yanlış yorumlar ve anlayışlardır. Bunlardan birkaçına değineceğiz.
Bazıları, dünyayı zulümden ve bozulmadan kurtarma görevinin İmam Asr (a.f.) tarafından gerçekleştirilecek olması nedeniyle kötülüklere ve toplumsal bozulmalara karşı hiçbir sorumlulukları bulunmadığını düşünmektedirler.
Hatta İmam Mehdî’nin (a.f.) zuhurunu yakınlaştırmak için toplumda kötülüklerin ve çirkin davranışların yaygınlaştırılması gerektiği bile söylenebilmektedir.
Bu yanlış düşünce, iyiliği emretmeyi ve kötülükten sakındırmayı her Müslümanın kesin görevlerinden biri olarak kabul eden Kur’an’ın ve Ehl-i Beyt’in (a.s.) görüşüne aykırıdır.(42)
Bazıları, birtakım rivayetlerden hareketle İmam Mehdî’nin (a.f.) kıyamından önce gerçekleşen her kıyamın mahkûm edildiği ve reddedildiği sonucunu çıkarmışlardır.
Bu nedenle tağut ve emperyalizme karşı gerçekleştirilen, ilahi hükümlerin uygulanmasını amaçlayan İran İslam Devrimi’nin görkemli kıyamına karşı da yanlış bir tutum sergilemişlerdir.
Bunlara cevap olarak şöyle denilmelidir:
İslami hadlerin ve kısas hükümlerinin uygulanması, düşmanlara karşı cihat edilmesi ve yolsuzlukla kapsamlı mücadele edilmesi gibi birçok İslami hükmün yerine getirilmesi, İslami bir yönetim kurulmadan mümkün değildir.
İslami bir düzen kurmak için çaba göstermek övgüye değer bir iştir.
Bazı rivayetlerde kıyamın yasaklanması ise ilahi bir amacı bulunmayan bâtıl kıyamlara katılmayı, gerekli şartlar ve zeminler dikkate alınmadan başlatılan kıyamları veya Mehdî’nin kıyamı adı altında gerçekleştirilen hareketleri ifade etmektedir.
Yoksa bu, toplumu ıslah etmeyi amaçlayan her devrimin ve hareketin reddedildiği anlamına gelmez.
Mehdîlik kültüründeki yanlış anlayışlardan bir diğeri, İmam Mehdî’nin (a.f.) şiddet yanlısı bir kişilik olarak tanıtılmasıdır.
Bazı kişilerin İmam Mehdî’nin (a.f.) adalet kılıcıyla büyük bir kan dökülmesine neden olacağını düşünmelerinin aksine İmam Asr (a.f.), Rabbin şefkatinin ve rahmetinin tecellisidir.
O, İslam’ın değerli Peygamberi (s.a.a.) gibi öncelikle bütün insanları açık ifadeler ve kesin delillerle İslam’a ve Kur’an’a davet edecek, insanlar da onun davetini kabul edeceklerdir.
Bu nedenle İmam (a.s.), yalnızca hakkı bilinçli olarak kabul etmeyi reddeden muhaliflerle kararlı biçimde mücadele edecektir.(43)
Mehdîlik kültürünün diğer ciddi sorunlarından biri, zuhurun gerçekleşmesi konusunda aceleci davranılmasıdır.
“Acelecilik”, bir şeyi zamanı gelmeden ve gerekli şartlar oluşmadan istemek anlamına gelir.
Aceleci insanlar, nefislerinin zayıflığı ve tahammül güçlerinin yetersizliği nedeniyle vakarlarını ve huzurlarını kaybeder; şartları dikkate almadan olayların hemen gerçekleşmesini isterler.
Saf Mehdîlik kültüründe ve gaybetteki imamı bekleme meselesinde, gerçek bekleyiş içinde olan insan bütün varlığıyla ve büyük bir özlemle sürekli zuhurun gerçekleşmesini ister ve ferecin hızlanması için dua eder.
Ancak asla acele etmez. Gaybet ne kadar uzarsa ve bekleyiş ne kadar uzun sürerse sürsün yine de sabrını ve tahammülünü kaybetmez; Rabbin iradesi karşısında teslimiyet içinde bulunur.
Zuhur konusunda aceleci davranmanın kaynağı, insanın zuhurun ilahi sünnetlerden biri olduğunu ve bütün ilahi sünnetlerde olduğu gibi ancak gerekli şartlar ve zeminler tamamlandıktan sonra gerçekleşeceğini bilmemesidir.(44)
Bazı kişiler zuhurun gerçekleşeceği zamanı belirlemeye çalışmaktadır.
Oysa zuhurun zamanı insanlardan gizlenmiştir. Dinî önderlerden nakledilen rivayetlerde zuhur için tarih belirlemek şiddetle yasaklanmış ve zuhurun zamanını belirleyen kişiler yalancı olarak nitelendirilmiştir.
Zuhur için tarih belirlemenin en küçük olumsuz etkisi, bu sahte vaatlere inanıp daha sonra bunların gerçekleşmediğini gören kişilerin ümitsizliğe kapılmasıdır.
Bu nedenle gerçek bekleyiş içinde olanlar, kendilerini sahtekârların ve bilgisiz kişilerin tuzaklarından korumalı ve zuhurun zamanı konusunda yalnızca Rabbin iradesini beklemelidirler.
Mehdîlik kültürünün diğer sorunlarından biri, sahte iddiacıların ortaya çıkmasıdır.
İmam Mehdî’nin (a.f.) gaybeti boyunca bazı kişiler, kendisiyle özel bir bağlantıları bulunduğunu veya onun tarafından özel naiplik makamına tayin edildiklerini yalan yere iddia etmişlerdir.
Bu yalancıların birçoğu daha da ileri giderek önce özel naiplik, ardından Mehdîlik iddiasında bulunmuş ve bu asılsız iddialarının ardından yeni ve sapkın mezhepler ve gruplar kurmuşlardır.
Sapkın mezheplerin ve grupların ortaya çıkması, bazı kişilerin bu iddiacılara katılması ve güvenmesi, onların bilgisizliğinden ve cehaletinden kaynaklanmaktadır.(45)
Aşağıda Mehdîlik iddiasında bulunan bazı kişilere ilişkin örnekler verilmektedir.
İlk olay, İslam’ın ilk dönemlerinde Kerbelâ hadisesinden sonra gerçekleşmiştir: İmam Ali’nin (a.s.) oğlu Muhammed bin Hanefiyye ile bağlantılı olan Muhtâr bin Ebû Ubeyd es-Sekafî’nin kıyamı.
İkinci olay, Nefs-i Zekiyye’nin kıyamıdır. Hasan bin Ali’nin (a.s.) torunu Hasan el-Müsennâ’nın oğlu Abdullah el-Mahz’ın çocukları olan şehitler Muhammed ve İbrahim’in kıyamıdır.
Bu iki kardeş, Abbâsîlerin zulmüne, özellikle de Mansûr Devânîkî’ye karşı ayaklanmışlardır. Muhammed, yani Nefs-i Zekiyye, “Mehdî” olarak kabul edilmiştir.
3. Mısır’da bir Mehdî, Napolyon Bonapart’ın saldırısı sırasında Fransızlara karşı, kendi kabilesi ve soyu ile birlikte “Mehdî” unvanı altında kıyam etmiş ve sonunda kötü niyetli kişilerin düzenlediği bir komplo sonucunda öldürülmüştür.
4. Sudan’da bir Mehdî, Miladi 1260 yılında Kuzey Afrika’da İngiliz işgalcilere karşı kıyam etmiş, gerçekten yiğitlik göstermiş ve Afrika’nın bazı bölgelerini özgürleştirmiştir. Sonunda hilekâr ve düzenbaz İngilizler tarafından yakalanarak öldürülmüştür.(46)
42. Muhammed Emîn Bâlâdestiyân ve çalışma arkadaşları, Negîn-i Âferîniş (Yaratılışın İncisi), s. 231.
43. Aynı kaynak, s. 231-233.
44. Aynı kaynak, s. 233.
45. Aynı kaynak, s. 237-238.
46. Ali Hânsârî, Muslih-i Cihân (Dünyanın Islah Edicisi), s. 53.
Kaynak: İslami Maarif Dergisi
