İmam Muhammed Taki’nin (a.s) Öğrencileri
Masum İmamlarımız, Resul-i Ekrem (s.a.a) gibi sürekli halkın eğitim ve öğretimiyle uğraşıyorlardı; her zaman halka kılavuzluk etmeyi ve onları eğitmeyi bir vazife olarak görüyorlardı. Onların söz ve davranışları, hâl ve hareketleri, insanlarla ilişkileri ve hatta günlük yaşamlarının her bölümü kendileriyle bağlantıya geçen kişileri eğitmekteydi. Her kim dilediği zaman onların yanına gitseydi,[1] onların ahlâk ve bilgilerinden yararlanabilirdi. Sorusu olanların sorularına cevap verirlerdi. Sorular için de bir had ve sınır söz konusu değildi; insanlar her tür sorun ve sorularını soruyor, cevap alıyorlardı.
Böyle bir medresenin, peygamberler ve imamların mektebi dışında hiçbir yerde tek örneğinin dahi olmadığı gerçeği çok açık bir şekilde ortadadır. Böyle bir mektebin özellik ve verimliliğinin ne kadar göz alıcı ve çekici olduğu da açıktır. Bu nedenle Emevî ve Abbasî halifeleri, halkın bu özelliklerin farkına varmaları hâlinde ilâhî önderlere ve hak imamlara yöneleceklerini, bu durumda da gasıp hükümetlerinin tehlikeye gireceğini çok iyi biliyorlardı. Dolayısıyla ellerinden geldiği kadar insanların, İslâm’ın gerçek önderleriyle serbest bir şekilde bağlantı kurmalarını önlemeye çalışıyorlardı.
Sadece İmam Muhammed Bâkır’ın (a.s) döneminde Ömer b. Abdulaziz’in biraz daha insaflı hükümet etmesi ve İmam Cafer Sadık’ın (a.s) döneminde de Emevî hükümetinin yıkılmak üzere olup Abbasî hükümetinin de daha güçlenmemiş olması nedeniyle, halk birkaç yıl o iki değerli İmam’dan (a.s) serbest bir şekilde yararlanabildi. İşte bu nedenle İmam Sadık’ın (a.s) öğrencilerinin sayısının dört bin kişiye ulaştığı hâlde[2] diğer dönemlerde bazı Ehlibeyt İmamları’nın ashap, öğrenci ve ravilerinin çok az olduğunu görmekteyiz. Örneğin, İmam Muhammed Taki’nin (a.s) ashabı, öğrencileri ve rivayet nakledenleri yaklaşık yüz on kişiyi bulmaktadır.[3] Bu da İmam’ın döneminde halkın kendisiyle bağlantısının ne kadar sınırlı olduğunu göstermek için yeterlidir sanırım.
Buna rağmen bu sınırlı sayıdaki kişiler arasında çok parlak çehrelere rastlamaktayız. Örnek olarak onlardan bazılarını aşağıda sunuyoruz:
1- Ali b. Mehziyar
İmam Muhammed Taki’nin (a.s) özel ashabı ve vekillerinden olmakla birlikte İmam Rıza ve İmam Hadî’nin (a.s) de ashaplarından sayılmaktadır. Çok ibadet ederdi. Uzun secdeler sonucu alnı nasır bağlamıştı. Güneş doğarken secdeye gider, bin mümin hakkında dua edip bitirmeyinceye kadar başını secdeden kaldırmaz ve Allah Teâlâ’dan onlar hakkında kendisi için istediği şeyleri vermesini dilerdi.
Ahvaz’da yaşayan Ali b. Mehziyar, otuzdan fazla kitap yazmıştır.[4] İman ve amel konusunda onun ulaştığı yüce makamın beyanında İmam Muhammed Taki’nin (a.s) şu yazısı yeterlidir sanırız:
Bismillahirrahmanirrahim. Ey Ali! Allah sana hayırlı mükâfatlar versin, seni cennete yerleştirsin, her iki dünyada alçalmaktan korusun, ahirette de bizimle haşretsin! Ey Ali! Ben seni hayırseverlik, itaat, ihtiram, hizmet ve sana farz olan şeyleri yapmak konusunda denedim. Hiç kimseyi senin gibi bulmadığımı dersem, bu sözümün doğru olacağını umarım. Allah, seni Firdevs cennetleriyle mükâfatlandırsın. Senin sıcak, soğuk, gece ve gündüzlerdeki hizmetlerin bize saklı değildir. Allah Teâlâ’dan, kıyamet günü herkesin toplandığı sırada seni herkesin gıpta edeceği özel rahmetine has kılmasını niyaz ediyorum. “Şüphesiz O, duayı duyandır.”[5]
2- Ahmed b. Muhammed b. Ebu Nasr Bezentî
Küfe halkından, İmam Rıza ve İmam Muhammed Taki’nin (a.s) özel ashabındandı. Bu iki masum İmam’ın yanında özel bir yeri olan Ebu Nasr Bezentî birkaç kitap yazmıştır. “el-Câmi” adlı kitabı bunlardan biridir. Onun fakihliği bütün Şia uleması tarafından kabul edilmekte ve tamamen güvenilir bir kişi bilinmektedir.[6]
Bu yüce kişi İmam Rıza’nın (a.s) huzuruna çıkan o diğer üç kişiden biridir ki, İmam (a.s) ona özel bir sevgi ve saygı göstermiştir.[7]
3- Zekeriya b. Âdem
Zekeriya, Kum ahalisindendir. Kum şehrinde olan mezarı şimdi bile çok meşhurdur. İmam Rıza’nın (a.s) da yakın ashabından sayılmaktadır. İmam Muhammed Taki (a.s) onun hakkında dua etmiş, onu kendisinin sadık yârenlerinden saymıştır.[8]
Bir defasında İmam Rıza’nın (a.s) huzuruna çıktığında, İmam (a.s) akşamın başından sabaha kadar onunla gizlice konuşmuştur.[9] Yine: “Yolum uzaktır, sürekli sizin huzurunuza gelemiyorum; dinimin hüküm ve öğretilerini kimden öğreneyim?” diye soran birine: “Din ve dünya konusunda güvenilir bir kişi olan Zekeriya b. Âdem’den.” şeklinde cevap vermiştir.[10]
4- Muhammed b. İsmail b. Bezi’
İmam Kâzım, İmam Rıza ve İmam Muhammed Taki’nin (a.s) ashabından olup Şia’ya göre güvenilir kişilerden biridir. Salih, dürüst ve ibadet ehli bir kişiydi; çeşitli kitaplar yazmış ve aynı zamanda Abbasîlerin sarayında çalışmıştır.[11] Bu konuda İmam Rıza (a.s) ona şöyle buyurmuştur:
Allah’ın zalimlerin sarayında öyle kulları vardır ki onların vasıtasıyla delilini açığa çıkarmaktadır. Onlara şehirlerde güç vererek onlar vasıtasıyla dostlarını, velilerini zalimlerin zulmünden korur ve Müslümanların işlerini yoluna koyar. Onlar, tehlike anlarında ve kötü olaylarda müminlerin sığınaklarıdır. Şiîlerimizden sıkıntısı ve ihtiyacı olanlar onlara yönelir, sıkıntı ve ihtiyaçlarının giderilmesini onlardan isterler. Allah Teâlâ bu kişiler vasıtasıyla müminlerin zalimler karşısındaki korkusunu giderir. Onlar gerçek müminler ve Allah’ın yeryüzündeki eminleridirler. Kıyamet sahrası onların nuru ile aydınlanır. Vallahi, cennet onlar için ve onlar da cennet için yaratılmıştır. Cennet onlara mübarek olsun!
İmam (a.s) daha sonra şöyle buyurdu: “Sizden hanginiz isterse, bütün bu makamlara ulaşabilir.”
Muhammed b. İsmail: “Canım size feda olsun! Hangi makamlara?” diye sorunca, İmam (a.s) şöyle buyurdu: Zalimlerle birlikte olup Şiîlerimizi sevindirmek suretiyle bizi sevindirmek makamına. (Yani bir kürsü ve makama kurulunca, hedefiniz müminlerden zulüm ve haksızlığı gidermek olsun.)
İmam (a.s) son olarak da Abbasî sarayının vezirlerinden olan Muhammed b. İsmail’e: “Ey Muhammed! Sen de onlardan ol.” buyurdu.[12] Hüseyin b. Halid şöyle diyor: Bir grupla birlikte İmam Rıza’nın (a.s) huzurundayken, Muhammed b. İsmail b. Bezi’den söz açıldı. İmam (a.s): “Sizin aranızda onun gibi birinin olmasını istiyorum.” buyurdu.[13]
Muhammed b. Ahmed b. Yahya şöyle diyor: Muhammed b. Ali b. Bilal ile birlikte Muhammed b. İsmail b. Bezi’nin kabrini[14]* ziyarete gittik. Muhammed b. Ali kabrin baş tarafında kıbleye doğru oturarak şöyle dedi: Bu kabrin sahibi İmam Muhammed Taki’den (a.s) bana şöyle rivayet etti: “Kim mümin kardeşinin kabrini ziyaret ederek kabrin yanında kıbleye doğru oturup elini mezara bırakarak yedi defa Kadir Suresi’ni okursa, kıyamet gününün büyük figanından, dehşet ve korkusundan güvende olacaktır.”[15]
Muhammed b. İsmail b. Bezi diyor ki:
İmam Muhammed Taki’den (a.s), gömleklerinden birini kendime kefen yapmam için bana göndermesini rica ettim. Bunun üzerine İmam bana bir gömlek gönderdi ve onun düğmelerini almamı emretti.[16]
İmam Muhammed Taki’den (A.s)Veciz Sözler
Masum İmamların bilgi güneşinin bir ışını olan sözleri, Allah kulları için apaçık ve güvenilir bir kılavuz sayılmaktadır. Çünkü o yüce kişiler her türlü hata, sapma ve yanlış düşünceden masumdurlar. Onların kılavuzlukları sadece bir boyuta yönelik değil, insanın tüm varlık boyutlarını kapsamaktadır. Yine belli bir kitleye de has değil, bütün kesimleri insanî kemale doğru yönlendirmekte, bütün aşamalarda fıtratları uyandırmaktadır. Şimdi dokuzuncu önder İmam Ebu Cafer Muhammed b. Ali el-Cevad’ın (a.s) buyruklarından bazı örnekler nakledelim. Ümidimiz, bu buyrukların bize de yararlı olup ışık tutmasıdır:
1- Kim Allah’a dayanarak insanlara ihtiyaç elini uzatmazsa, insanlar ona ihtiyaç duyar ve kim de Allah’tan çekinir ve takvalı olursa, halk onu sever.[17]
2- İnsanın kemali, akıllı oluşundadır.[18]
3- Yiğitliğin kemali, insanın hiç kimseye kendisi için hoşlanmadığı bir şekilde davranmamasıdır.[19]
4- Vakti gelmeyen işi yapmayın, aksi durumda pişman olursunuz; uzun arzulara kapılmayın; çünkü bu iş kalbin katılaşmasına neden olur. Zayıflarınıza merhamet edin ve onlara merhamet etmekle Allah’ın merhametini isteyin.[20]
5- Kötü bir işi iyi sayan kimse, o işe ortak olur.[21]
6- Zulmü işleyen, zulme yardım eden ve zalimin zulmüne rıza gösteren, (o zulmün günahında) ortaktırlar.[22]
7- Mümin kardeşine gizli bir yerde öğüt veren onu süslemiş olur, ona açıkta ve başkalarının yanında öğüt veren ise onu(n toplumsal çehresini) kötülemiş olur.[23]
8- Kalple Allah’a yönelmek, uzuvları amele zorlamaktan daha etkilidir.[24]
9- Zalime adaletin uygulanacağı gün, onun için mazlumun zulme uğradığı günden daha zordur.[25]
10- (Kıyamet günü) Müslüman’ın amel defterinin başyazısı, güzel ahlâktır.[26]
11- Üç şey insanı Allah’ın rızasına götürür: Allah’tan çok bağışlanma dilemek, insanlara yumuşak davranmak ve çok sadaka vermek. Her kimde de şu üç haslet olursa, pişmanlık duymaz: İşlerde acele etmemek, işlerde başkalarına danışmak ve -danıştıktan sonra- bir işi yapmaya karar verdikten sonra Allah’a tevekkül etmek.[27]
12- Fasıktan bir şey umanın en küçük cezası, umduğu şeyden mahrumolmasıdır.[28]
13- Allah’tan başkasından bir şey umanı Allah o kişiye bırakır. Bilgisi olmadan bir işi yapan kimsenin bozdukları düzelttiklerinden daha çok olur.[29]
14- İyilik yapanların iyilik yapmaya ihtiyaçları, iyilik yapılanlardan daha fazladır. Çünkü iyilik onların mükâfat kazanmasına, kıvanç duymasına ve halk arasında güzel anılmalarına neden olur. Dolayısıyla bir kişi bir iyilik yaptığı zaman, herkesten önce kendisine iyilik yapmış olur.[30]
15- İffet, fakirliğin; şükür, zenginliğin; sabır, belanın; tevazu, soyluluğun; fesahat, sözün; kaydetmek, rivayetin; insanlara kanat açmak, ilmin; edep, aklın; güler yüzlülük, bağışın; minnet etmemek ve başa kakmamak, iyiliğin; huşu namazın ve boş işleri terk etmek de, takvanın ziynetidir.[31]
16- Kim Allah’a güvenir ve ona tevekkül ederse, Allah onu bütün kötülüklerden kurtarır ve bütün düşmanlardan korur.[32]
17- Din, izzet; ilim, servet ve susmak, nurdur. Hiçbir şey bidat gibi dini yok etmez. Hiçbir şey tamah gibi kişileri bozmaz. İyi ve liyakatli yönetici vasıtasıyla insanlar ıslah olur ve Allah’a dua ile belalar giderilir.[33]
18- Bir musibet karşısında sabretmek, insanla alay etmek isteyen düşman için musibettir.[34]
19- Bakıcısı Allah olan bir kişi hiç zayi olur mu ve Allah tarafından takip edilen bir kişi kurtulabilir mi?![35]
20- Kısa bir cümlede kendisine kapsamlı bir nasihatte bulunmasını isteyen kişiye şöyle buyurdu:
Kendini dünyada rezil edecek ve ahirette azaba uğratacak işlerden koru.[36]
Dipnotlar
- [1] Ancak çoğu zaman zalim yöneticiler, halkın bu yüce insanlarla irtibata geçmesini engelliyorlardı.
- [2] Rical-i Şeyh Tusî, s.142 342
- [3] Rical-i Şeyh Tusî, s.397 409
- [4] el-Kunye ve’l-Elkab, c.1, s.424
- [5] el-Gaybet, Şeyh Tusî, s.225; Biharu’l-Envar, c.50, s.105
- [6] Mu’cemu Ricali’l-Hadis, c.2, s.237; Rical-i Keşî, s.558
- [7] Bu olay, elinizdeki kitabın İmam Rıza’ya (a.s) ait bölümde anlatılmıştır.
- [8] Rical-i Keşî, s.503
- [9] Muntahu’l-Amal, İmam Rıza’nın (a.s) Hayatı bölümü, s.85
- [10] Rical-i Neccaşî, s.595
- [11] Rical-i Keşşî, s.254
- [12] Rical-i Neccaşî, s.255
- [13] Rical-i Neccaşî, s.255
- [14] Onun kabri, Mekke yolu üzerinde “Feyd” denilen yerdedir. bk. Tuhfetu’l-Ahbab, Muhaddis Kummî, s.317
- [15] Rical-i Keşşî, s.564
- [16] Rical-i Keşşî, s.245 ve 564
- [17] Nuru’l-Ebsar, s.180
- [18] el-Fusulu’l-Muhimme, s.290
- [19] Nuru’l-Ebsar, s.180
- [20] el-Fusulu’l-Muhimme, s.292
- [21] Nuru’l-Ebsar, s.180
- [22] el-Fusulu’l-Muhimme, s.291
- [23] Nuru’l-Ebsar, s.180
- [24] el-Fusulu’l-Muhimme, s.289
- [25] el-Fusulu’l-Muhimme, s.291
- [26] Nuru’l-Ebsar, s.180
- [27] el-Fusulu’l-Muhimme, s.291
- [28] Nuru’l-Ebsar, s.181
- [29] el-Fusulu’l-Muhimme, s.289
- [30] Nuru’l-Ebsar, s.180
- [31] el-Fusulu’l-Muhimme, s.291
- [32] Nuru’l-Ebsar, s.181
- [33] el-Fusulu’l-Muhimme, s.290
- [34] el-Fusulu’l-Muhimme, s.180
- [35] el-Fusulu’l-Muhimme, s.289
- [36] İhkaku’l-Hak, c.12, s.439, Vesiletu’l-Mal’dan naklen. Yine el-Fusulu’l-Muhimme ve Nuru’l-Ebsar kitaplarından naklettiğimiz 19 rivayet, İhkaku’l-Hak kitabında, c.12, s.428–439’da bu iki kitaptan naklen kaydedilmiştir.
Kaynak: İmam Muhammed Taki (a.s) (Ehlibeyt Serisi-11)/ Telif Komisyonu.
