İmam Hasan Askerî’nin Doğumu
Peygamber’den (s.a.a) sonra İslâm’ın on birinci önderi İmam Ebu Muhammed Hasan b. Ali el-Askerî (a.s), hicrî kamerî 232 senesinde Samarra’da dünyaya gelmiştir. Babası onuncu İmam Hz. Hâdi (a.s) ve annesi Susen adıyla da bilinen Hudeyse Hatun’dur.
İmam (a.s) Samarra’da Askerîyye[1] adındaki bir mahallede ikamet ettiği için Askerî lakabıyla meşhur oldu. İmam’ın diğer meşhur lakapları, Zeki ve Naki’dir. Künyesi ise Ebu Muhammed’dir.
Onuncu İmam şahadete ulaştığında, Hasan Askerî (a.s) yirmi iki yaşlarında idi. Babasından sonra imamet süresi altı yıl ve değerli ömrü yirmi sekiz yıldır. Hicrî 260 senesinde, yirmi sekiz yaşlarında şahadete ulaştı. Tek evlat ve vasisi, varlığının nuru, gaybet bulutu ardında gizli olan ve Allah Teâlâ irade ettiğinde kıyam ve zuhur ederek yeryüzünü zalimlerden temizleyecek ve âlemi adaletle dolduracak olan, Ehlibeyt İmamları’nın (a.s) sonuncusu, on ikinci önder, emir sahibi ve zamanın imamı Hz. Hüccet b. Hasan el-Mehdi’dir. Canlarımız onun bastığı toprağa feda olsun!
İmam Hasan Askerî’yi (a.s) görenler, onu şöyle tarif etmişlerdir:
Buğday tenli, iri gözlü, güler yüzlü, uzun boylu, heybetli ve azametli idi.
On Birinci İmam (a.s), altı Abbasî halifesi; Mütevekkil, Muntasır, Mustain, Mu’tezz, Muhtedi ve Mu’temid’in halifelik zamanlarında yaşadı ve Mu’temid’in döneminde şahadete ulaştı.[2]
İmamet Dönemi
Masum İmamların her biri, kendi vasilerini tanıtırken yalnızca On İkinci İmam’a kadar bütün İmamların isimlerini açıklayan umumî rivayetlerle yetinmeyerek, meselenin müphem kalmaması ve hüccetin tam ve sağlıklı olması için kendilerinden sonraki İmam’ı Ehlibeyt dostu Müslümanlara açıkça tanıtıyorlardı. Bu konuda, İmam Hasan Askerî (a.s) hakkında birçok rivayet nakledilmiştir; biz onlardan bir kısmına değiniyoruz:
1- Ebu Haşim el-Caferî -Şia’nın güvenilir ravilerinin büyüklerinden ve İmamların has dostlarından- şöyle anlatır:
İmam Hâdi’nin huzuruna çıktığımda, buyurdu ki: “Benim vasim, oğlum ‘Hasan’dır; vasimin vasisine nasıl davranacaksınız?!” Ben: “Canım sana feda olsun; bir gizlilik mi var?!” diye sorduğumda, İmam: “Evet, onun şahsını göremeyeceksiniz ve ismini anmanız da caiz değildir.” buyurdu. “Öyleyse onu nasıl analım?” dediğimde, “Âl-i Muhammed’in Hücceti, diye anınız.” buyurdu.[3]
2- Sagar b. Ebu Dülef şöyle diyor: İmam Hâdi’nin (a.s) şöyle buyurduğunu duydum:
Benden sonra İmam, oğlum Hasan ve Hasan’dan sonra oğlu Kaim’dir. O, zulüm ve kötülükle dolduktan sonra yeryüzünü adalet ile dolduracaktır.[4]
3- Nevfelî der ki:
İmam Hâdi (a.s) ile birlikte evinin bahçesinde idik. Oğlu Muhammed önümüzden geçti. Ben İmam’a şöyle arz ettim: “Size feda olayım, sizden sonra İmam bu mudur?” İmam şöyle cevap verdi: “Hayır, benden sonra İmamınız Hasan’dır.”[5]
4- Yahya b. Yesar der ki:
İmam Hâdi (a.s) dünyadan göçmeden dört ay önce oğlu İmam Hasan Askerî’ye (a.s) vasiyet ederek, onun imamet ve hilafetine işaret etti. Beni, Şiîlerinden ve özel dostlarından bir grubu da buna şahit tuttu.[6]
5- Ebu Bekir Fehfekî, İmam Ebu’l-Hasan Hâdi’nin (a.s) kendisine şöyle yazdığını der:
Oğlum Ebu Muhammed (İmam Hasan Askerî -a.s-) Peygamber sülalesi arasında yaratılış açısından, en dürüst ve mantık açısından onların en kuvvetlisi, evlatlarımın en aydınıdır. O, benim vasim olacaktır. İmamet ve ahkâmımızın silsilesi neticede gelip ona varır. O hâlde şimdiye kadar bana sorduğun her şeyi ona sor; muhtaç olduğun her şey onun yanındadır.[7]
Kerametleri ve gayb âlemİ İle İrtİbatı
İmam Hasan Askerî de (a.s) değerli babaları gibi Allah Teâlâ, melekler ve gayb âlemi ile özel bir irtibatta olup dünyevî ilimlerin ötesine ve imametin şanlarından olan velâyete sahip idi. Ulemanın kitap ve rivayetlerinde onun keramet ve gaybden verdiği haberlere dair birçok rivayet zikredilmiştir. Onlardan da birkaç numune nakletmekle yetiniyoruz:
1- Ebu Haşim Caferî der ki:
Bir gün Ebu Muhammed (İmam Hasan Askerî’nin -a.s-) huzuruna gittim, ondan bir parça gümüş alarak yüzük yapıp teberrüken kullanmak istedim. Fakat oturduktan sonra ne isteyeceğimi unuttum! Gitmek için ayağa kalkınca, İmam (a.s) bana bir yüzük vererek buyurdu ki: “Sen gümüş istiyordun, biz yüzük verdik. Böylece gümüşü yüzük yapmak için vereceğin parayı da kazanmış oldun! Ey Haşim, helal olsun, afiyetle kullan!” Ben: “Efendim, şahadet ederim ki siz Allah’ın velisi ve benim imamımsınız ve size itaati dinimin bir parçası bilirim.” dediğimde, İmam: “Allah sana mağfirette bulunsun ey Ebu Haşim!” buyurdu.[8]
2- Şeblencî, Nuru’l-Ebsar adlı eserde Ebu Haşim Caferî’nin şöyle dediğini nakleder:
Ben dört kişiyle birlikte Salih b. Vasıf’ın zindanında idim. İmam Hasan Askerî (a.s) ve kardeşi Cafer içeri girdiler. Biz İmam’a (a.s) hizmet etmek için etrafına toplandık. Zindanda Alevîlerden olduğunu iddia eden Benî Cemh kabilesinden birisi de vardı. İmam (a.s) bize: “Eğer sizin aranızda sizden olmayan kimse olmasaydı, size buradan kurtuluşun vaktini söylerdim.” buyurdu ve Cemh kabilesinden olan o şahsa işaret ederek dışarı çıkmasını istedi. Adam dışarı çıkınca, İmam (a.s) bize: “Bu şahıs sizden değil, ondan sakının; söylediğiniz şeyler hakkında halife için rapor hazırlamıştır ve onu şimdi elbisesinde saklamaktadır.” buyurdu. Bizden birisi onun üzerini aradı. Elbisesine gizlediği raporu bulduk. Raporda bizim hakkımızda önemli ve çok tehlikeli şeyler yazmış olduğunu gördük.[9]
3- Muhammed b. Rebi eş-Şeybanî der ki:
Ahvaz’da Senevîlerden (iki tanrıya tapanlar) birisi ile sürekli tartışıyorduk. Sonra Samarra’ya gittim. Senevînin sözleri beni etkilemişti. Ahmed b. Hasib’in evinde oturmuştuk. İmam Hasan Askerî (a.s) bir resmî merasimden dönüyordu. Bana baktı ve parmağıyla işaret ederek: “(Allah) birdir, birdir; O’nu bir bil!” buyurdu. Bunun üzerine bayıldım.[10]
4- İsmail b. Muhammed der ki:
İmam Hasan Askerî’nin (a.s) evinin kapısı önünde oturmuştum. İmam (a.s) dışarı çıkınca ona yaklaşarak fakirlik ve yoksulluktan şikâyet ettim ve bir dirhem dahi param olmadığına yemin ettim! İmam: “İki yüz dinarını toprağa gömdüğün hâlde yemin mi ediyorsun?” buyurdu. Sonra da: “Bunu, sana bir şey vermemek için söylemedim.” dedi ve hizmetçisine dönerek: “Yanındakileri ona ver!” buyurdu. Hizmetçi de bana yüz dinar verdi. Allah’a şükür ettim ve geri döndüm. İmam: “O iki yüz dinarı, ona çok ihtiyaç duyduğun bir sırada kaybetmenden korkarım.” buyurdu. Ben dinarları gizlediğim yere gittim. Onları yerinde buldum. Yerlerini değiştirerek hiç kimsenin bulamayacağı bir şekilde sakladım. Bu olay üzerinden bir müddet geçti, dinarlara ihtiyacım oldu. Onları gömdüğüm yerden almaya gittiğimde bulamadım. Bu bana pek ağır geldi. Sonra, oğlumun onların yerini bulup götürdüğünü anladım. İmam’ın (a.s) buyurduğu gibi ben o paralardan hiçbir hayır görmedim.[11]
5- Muhamed b. Ayyâş der ki:
Birkaç kişiyle birlikte İmam Hasan Askerî’nin (a.s) kerametleri konusunda sohbet ediyorduk. Orada bulunan Nasibîlerden biri dedi ki: “Ben bir kâğıda mürekkepsiz bir yazı yazacağım, eğer İmam bunun cevabını verebilirse, hak olduğunu kabul ederim.” Biz aklımıza takılan birtakım meselelerimizi bir kâğıdın üzerine yazdık. Nasibî de yazmak istediğini mürekkepsiz olarak başka bir sayfaya yazdı. Onu da diğer mektuplarla birlikte İmam Hasan Askerî’ye (a.s) gönderdik. İmam (a.s) bizim sorularımızın cevabını yazdı. Nasibîye ait olan sayfanın üzerine de Nasibînin ve onun anne babasının isimlerini yazmıştı. Nasibî şahıs bunu görünce bayılıverdi. Ayıldığı zaman hakka inandı ve ondan sonra İmam’ın (a.s) Şiîleri arasında yer aldı.[12]
6- Ömer b. Ebu Müslim der ki:
Kapı komşum olan Semi el-Mesmeî bana çok eziyet ediyordu. İmam Hasan Askerî’ye (a.s) bir mektup yazarak Allah Teâlâ’ya beni onun eziyetlerinden kurtarması için dua etmesini rica ettim. İmam (a.s) mektubumun cevabında buyurdu ki: “Seni yakında gelecek kurtuluşla müjdeliyorum; sen zikredilen komşunun evinin sahibi olacaksın.”
Bir ay sonra o adam öldü, ben de onun evini satın aldım. Böylece İmam’ın (a.s) bereketi ile o evi kendi evime ekledim.[13]
7- Ebu Hamza der ki:
Defalarca İmam’ın (aralarında Türk, Rum, Deylemî ve Rus’un da bulunduğu çeşitli milletlerden olan) kölelerle kendi dilleri ile konuştuğunu gördüm. Bu işe çok şaşırdım ve kendi kendime: “İmam Medine’de dünyaya geldiği hâlde nasıl olur da çeşitli dillerle konuşur?” dedim. İmam, bana dönerek buyurdu ki:
“Doğrusu aziz ve yüce Allah, kendi hüccetini diğer yaratıklarından ayrı tuttu ve ona her şeyi tanımayı bahşetti. İmam olan birisi çeşitli dilleri, soyları ve vakaları bilir. Eğer böyle olmasaydı, İmam ile başkaları arasında hiçbir fark kalmazdı.”[14]
Dipnotlar
- [1] Bu mahalle Abbasî hükümetinin Türklerden oluşan ordularının karargâhı olduğu için Askerîyye adıyla anılıyordu. Tetimmetu’l-Muhtasar Fî Ahbari’l-Beşer, c.1, s.348
- [2] Biharu’l-Envar, c. 50 s.235–239 ve 325
- [3] Kemalu’d-Din, Şeyh Saduk, s.381. İmam Kaim’in (a.s) isminin anılması hususunda ulema arasında fetva ihtilafı vardır. Şeyh Ensarî, Molla Muhammed Kâzım Horasanî ve Seyyid Muhammed Kâzım Yezdî gibi son dönem fakihleri ve büyük âlimlerden bazıları İmam’ın (a.s) adının anılmasını mekruh, Şeyh Tusî ve Şeyh Müfid gibi geçmiş dönem âlimlerden bazısı da mutlak haram bilmişlerdir. Hacı Nurî ve Muhakkik Damad gibi bazı âlimler de yalnızca alenî toplantılarda haram bilmişlerdir. Geniş bilgi için Necmu’s-Sakıb, s.48’e bakınız.
- [4] Kemalu’d-Din, Şeyh Saduk, s.383
- [5] el-İrşad, Şeyh Müfid, s.315
- [6] İ’lamu’l-Vera, s.370
- [7] el-İrşad, Şeyh Müfid, s.318
- [8] Usul-u Kâfi, c.1, s.512
- [9] İ’lamu’l-Vera, s.373. Nuru’l-Ebsar, Kahire baskısı, s.183; el-Fusulu’l-Muhimme, İbn Sabbağ el-Malikî, s.286, biraz farkla
- [10] Keşfu’l-Gumme fi Ma’rifeti’l-Eimme, c.3, s.305
- [11] İhkaku’l-Hak, c.12, s.470; el-Fusulu’l-Muhimme, İbn Sabbağ el-Malikî, s.286’dan naklen
- [12] Menakıb, Necef baskısı, c.3, s.538
- [13] Keşfu’l-Gumme, c.3, s.302
- [14] el-İrşad, Şeyh Müfid, s.322
Kaynak: İmam Hasan Askerî (a.s) (Ehlibeyt Serisi-13)/ Telif Komisyonu.
