Gusül (Arapça: الغُسل), İül şeriatının belirlediği şekilde tüm bedenin tamamen yıkanmasıdır. Gusül, dini bir gerekliliktir. Gusül farz ve müstahap olmak üzere iki çeşittir. Farz gusüller: cenabet, meyyit, ölüye dokunma ve kadınlara mahsus olan üç (hayız (regl), istihaze ve nifas (lohusa)) gusül. Müstahap gusüller ise çok fazladır. Örneğin, Cuma guslü, ziyaret guslü, Kurban, fıtır ve Gadir bayramı gusülleri… Tüm gusülleri tertibi ve irtimasi olarak almak mümkündür. Tertibi gusülde kullanılan su miktarının üç litreden çok olmaması iyidir. Cenabet guslü ile namaz kılınabilir ve abdest almaya ihtiyaç yoktur. Ancak diğer gusüller hakkında fikir ayrılıkları vardır.
“Gasel” yıkamak anlamında ve “gusül” ise, şeriatın belirlediği şekilde, Allah’a yakınlaşma ve ilahi emirleri yerine getirme niyeti ile kuru yer kalmayacak şekilde bedenin tamamının yıkanmasıdır.
Gusül sırasında elleri bedene çekmek gerekmemektedir. Her ne şekilde olursa olsun, suyun bedene ulaşması yeterlidir. Risalelerin teharet bölümünde gusül hükümleri hakkında detaylı bilgiler yer almaktadır.
Kur’an, Maide suresinin 6. ayetinde ve Nisa suresinin 43. ayetinde bu konuya değinmiş ve bu konu hakkında 2400’ün üzerinde hadis nakledilmiştir.
Guslün etkilerinden biri, ruhun temizlenmesi, ibadet ve Allah’a yakınlaşması için hazır olmasını sağlamaktadır. Rivayetlerde cenabetli olarak uyumak nehyedilmiştir.
Şia fıkhında 6 gusül farzdır:
Bazen gusül, adak, nezir, ahit veya yeminle de farz olabilir. Örneğin, birisi (Masumların türbelerini) ziyaret etmek için gusül almayı nezrederse.[1]
Meşhur fakihlerin görüşüne göre bütün farz gusüller getirilmesi-ı gayridir. Şöyle ki kendiliklerinden yerine getirilmesi farz değildir. Bilakis günlük farz namazlar gibi tehareti şart olan ibadetler için farzdır.[2]
Müstahap gusüllerin sayısı oldukça fazladır. Sayısının yüz kadar olduğunu söyleyenler bile vardır. En önemli müstahap gusüller şunlardır:
Gusül (boy abdesti) tertibi ve irtimasi olmak üzere, iki şekilde yapılır:
Tertibi gusülde ilk önce baş ve boyun yıkanır. Sonra bedenin sağ tarafı ve ardından sol tarafı yıkanır. Bu şekilde yıkanma hakkında icma iddiasındaların sıulmuştur. Bazıları sağ ve sol tarafların sıralamasını farz bilmemişlerdir.[4]
Aza ve organlar arasındaki tertip ve sıralama, ‘gerçekçi’ ve ‘şart-ı vakıi’dir (vakı-ı şart). Dolayısıyla belirtilen şekil dışında alınan gusül, isterse meseleyi bilmemek veya unutkanlıkla dahi olsun, guslün batıl olmasına neden olur.[5]
Taklit mercilerin (müçtehitler) çoğunluğunun fetvasına göre, her uzuvda tertip ve sıralamanın, yukarıdan aşağıya doğru olması farz değildir.[6] Nitekim muvalat da (organların art arda yıkanması ve bir önceki uzvun kuruma haddinde beklenmemesi de) farz değildir.[7]
Gusülde su miktarının üç litreden çok olmaması müstahaptır.[8] Bazıları dini emirlerin aksine, gusül için haddinden fazla zaman ve su harcamakta; ve aşırı titizlik (takıntı) hastalığına[9] yakalanmaktadırlar. Bu durumdan kurtulmak için, aşırı titizlik hastalığına yakalanan kişi kendi görüşüne önem vermemeli ve diğer insanlar nasıl gusül alıyorlarsa, o da o şekilde gusül almalıdır.
Vücudun tamamının bir defada suya sokulmasına irtimasi gusül denmektedir. Burada vücudun tamamının bir anda suyun içinde olması gerekmektedir.[10] Eğer tüm vücut suyun içinde iken gusül niyeti ile gusül alınırsa, bazı müçtehitlerin fetvasına göre gusül doğru değildir.[11]
Guslün doğru olması ve gerçekleşmesi için bazı şeyler farzdır. O farzlar şunlardan ibarettir:
Abdesti batıl eden her şey, guslü de batıl eder. Elbette idrar ve mide gazı çıkması gibi hades-i asgar (küçük hades) guslün sonunda gerçekleşirse, yeniden gusül almaya ihtiyaç yoktur. Teharetin gerekli olduğu, namaz ve sair ibadetler için abdest almak yeterlidir.
Ancak gusül esnasında küçük hades gerçekleşirse, bazı müçtehitler guslün batıl olduğunu; dolayısıyla yeniden gusül almak gerektiği ve namaz gibi tehareti gerektiren diğer ibadetler için de ayrıca abdest alınması gerektiğini söylemişlerdir.
Tüm fakihlere göre, cenabet guslü abdest yerine geçer. Dolayısıyla meşhur fakihlerin görüşüne göre, cenabet guslünden sonra abdest almak müstahap olmadığı gibi, bidat olması hasebiyle de haramdır.
Farz veya müstahap olan diğer gusüllerin abdest yerine kifayet edip etmediği konusunda fikir ayrılıkları vardır. Meşhur fakihlere göre diğer gusüller abdest yerine geçmez; namaz ve ibadetler için ya gusül öncesi ya sonrasında abdest almak gerekmektedir.[20]
Eğer bir insanın boynunda birkaç gusül olur ve tüm gusülleri farz gusüller olursa, hepsinin niyeti ile birlikte bir anda almak mümkündür. Eğer bu gusüller arasında cenabet guslü de olursa, tüm gusülleri cenabet guslü niyeti ile yerine getirmek yeterlidir ve başka bir gusül almaya ihtiyaç yoktur.
Eğer gusüllerden bazıları farz bazıları müstahap olursa, fakihlerin çoğunun görüşüne göre, bir gusül yeterlidir.[21] Elbette bazı müçtehitler bir guslün yeterli olmadığını söylemişlerdir.
