Şehid-i Evvel olarak meşhur olan Ebu Abdullah Şemsuddin Muhammed bin Mekki bin Muhammed Şami Ameli Cizzini (H. 734-786), Hicri Kameri sekizinci asırda yaşayan İmamiyye Şiasının en büyük fakihlerinden ve öncü alimlerinden biridir. “Şeyh-i Şehid” olarak da anılan bu büyük İslam alimi, yalnızca fıkıh ilmindeki derinliğiyle değil, aynı zamanda Ehlisünnet’in dört mezhebinin fıkhına olan hakimiyeti ve İslami ilimlerin gelişimine yaptığı katkılarla tanınır. En ünlü eseri olan el-Lum’etu’d-Dimeşkiyye, yüzyıllar boyunca medreselerde temel ders kitabı olarak okutulmuştur.
Şehid-i Evvel, Hicri Kameri 734 yılında Lübnan’ın Cebeli Amul bölgesinde yer alan Cizzin şehrinde dünyaya gelmiştir. Babası, döneminin alimlerinden Cemaluddin Mekki bin Şemsuddin Muhammed bin Hamid’dir.[1]
Şehid-i Evvel, ilimle yoğrulmuş bir aileden gelmektedir. Ailesinin neredeyse tüm fertleri kendi zamanlarının seçkin alimleri arasında yer almışlardır:
Şehid-i Evvel, Allame Hilli’nin oğlu Fahru’l-Muhakkikin’in öğrencisidir. Fıkıh dünyasında Muhakkık-ı Hilli, Allame Hilli ve Şehid-i Evvel üçlüsü, Şia fıkhının temel taşlarını oluşturan isimler olarak kabul edilir. Onların eserleri üzerine sonraki asırlarda sayısız şerh ve haşiye yazılmıştır.
Allame Emini, onun hakkındaki değerlendirmesinde şöyle der:
“Onun ilmi ve fıkhi görüşleri âlimlerin görüşlerinin kaynağı ve inançlarının istinat noktası olmuştur. Şehid-i Evvel’in fıkıh ve usul alanındaki ünü ve ilmin ilerlemesindeki büyük katkıları anlatılmaya ihtiyaç duyulmayacak kadar açıktır.”[6]
Muhammed Bakır Hansari ise onun ilmi konumunu şu sözlerle betimler:
“Şehid-i Evvel’in fıkıh ve Ahkam kaideleri alanındaki konumu, Şeyh Saduk’un Ehlibeyt (a.s) hadislerini nakletmedeki konumu gibidir. İnanç usulü, kelam, münazara ve fikirlerin eleştirisi alanındaki konumu ise Şeyh Mufid ve Seyyid Murtaza’nın konumu gibidir.”[7]
Şehid-i Evvel, döneminin en kıymetli alimlerinden ders alarak ilmi birikimini zirveye taşımıştır.
Başlıca Hocaları:
Yetiştirdiği Bazı Öğrencileri:
Şehid-i Evvel, ardında fıkıh ve usul alanında çok kıymetli bir miras bırakmıştır. Eserleri, pratik fıkıhtan usul ilmine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar:
Şehid-i Evvel, ilmî mücadelesi ve Şia fıkhındaki otoritesi nedeniyle bazı kesimlerin hedefi haline gelmiştir. Hicri 786 yılında (1384 M.), Kadı Burhaneddin Maliki ve İbad bin Cemae Şafii’nin fetvasıyla Şam kalesinde bir yıl hapsedildikten sonra şehit edilmiştir.
Şeyh Hürr-ü Amuli, onun şehadet sürecini şu acı verici ifadelerle aktarır:
“Şehid-i Evvel’i kılıçla şehit ettiler, daha sonra dar ağacına astılar, ardından taşladılar ve sonunda da naaşını yaktılar.”[13]
Bu elim olay, İslam ilim dünyası için büyük bir kayıp olmuş ancak geride bıraktığı eserler, İslam hukukunun ve Şii fıkhının temel taşları olarak günümüze kadar ulaşmıştır.
Kaynakça
