Mektup 28 – Muâviye’ye Cevap (En Güzel Mektuplardan)

Muaviye’ye cevap olarak yazdığı mektup:

…Allah’ın Muhammed’i (s.a.a), dinini tebliğ etmek için seçtiği ve ona tabi olan ashabının da kendisini desteklediğini anlattığın mektubun bana ulaştı. Allah’ın peygamberi vasıtasıyla verdiği nimetini ve içinde bulunduğumuz imtihanını bilmiyormuşuz gibi bize haber vermene şaştık doğrusu! Senin bu durumun; hurması bol olan Hecer’e (1) hurma götürmeye kalkan hurmacıya veya üstadına ok atmayı öğretmeye kalkan öğrenciye benzemektedir. İslâm’da insanların en üstününün, falan ve filan olduğunu zannediyorsunuz. Zikrettiğin gibi olsa bile sana bir üstünlük gelmeyen, yokluğu seninle ilgili olmayan şeyi söylüyorsun. Üstün ve üstün olmayanın, yöneten ve yönetilenin seninle ne alakası var?! Esir edilip azat edilenlerin ve oğullarının; ilk muhacirlerin ayırt edilmesi, derecelerinin belirlenmesi, sınıflarının tanımıyla ne ilgisi olabilir? Ne kadar yazık! Vınlaması olmayan bir okun vınlaması duyuldu, kendisi hüküm altında olan biri, hüküm vermeye başladı. Ey insan! Niye durduğun yerde durmuyor, kusurunu görmüyor ve kaderin seni attığı yerde kalmıyorsun. Mağlubun yenilmesinin ve muzaffer olanın zaferinin seninle ilgisi yoktur.

…

1- Hecer, Bahreyn’de hurması bol olan bir şehrin adıdır.

(Hamdü senâ ve salâtü selâmdan) Sonra mektubun geldi. Mektubunda, Allah’ın salâtı ona ve soyuna olsun, Muhammed’i, dinini bildirmek için seçtiğini, ashabından bazıları da onu kuvvetlendirdiğini yazmışsın. Ne de şaşılacak şey ki Allah’ın bizi sınadığını, Peygamberiyle de bize lütuflarda bulunduğunu sanki sen biliyormuşsun da biz bilmiyormuşuz; bize haber veriyorsun bunu. Oysa ki bu sözlerin, Bahreyn’de hurması bol Hecer şehrine hurma götürmeye, ok atmayı bileni ok atmaya çağırmaya, ona, atıcılık belletmeye kalkmaya, tereciye tere satmaya benziyor, onu hatırlatıyor.
İslâm’da falan, feşman kişinin en üstün kişiler olduğunu sanıyorsun. Bir şeyi anıyorsun ki öyle olsa sana bir üstünlük gelmez; olmasa seninle bir ilgisi düşünülmez. Senin, üstün olanla, olmayanla buyruk verenle, buyruğa uyanla ne işin var? Tutsak olup azad edilenlerle onların oğullarının, ilk hicret edenlerle, onların dereceleriyle, onların üstün olanlarıyla, olmayanlarıyla ne ilgisi olur; bunları anlatmak, onlara mı düşer? bizim oklarımızdan olmayan kanatsız bir okun vınlaması duyuldu. Buyruk altında olan biri hüküm vermeye kalkıştı.

Sen çok şiddetli bir şekilde şaşkınlığa düşüp, doğru yoldan sapmışsın. Görmüyor musun -elbette sana bildirmek için değil, Allah’ın bizlere verdiği nimetlerini dile getirmek için diyorum- Muhacir ve Ensar’dan bir kısmı Allah yolunda şehit oldular ve her birinin bir fazileti vardır. Amma bizim şehidimiz (Hamza), şehit olduğu zaman kendisine “Seyyidü’şŞüheda” denildi ve Resulullah onun namazını kılarken yetmiş tekbir aldı. Hakeza görmüyor musun bir topluluğun Allah yolunda ellerinin kesildiğini! Elbette her biri için bir fazilet vardır. Ama bizden de aynı şekilde eli kesilen birisine “cennette uçan (2) ve iki kanat sahibi” denildi. Eğer Allah, kişinin nefsini övmesini nehyetmeseydi, söyleyen kendisinin pek çok üstünlüklerini sayardı da müminlerin kalpleri onları se-zinler ve duyanlar inkâr edemezlerdi. Okunu ulaştıramadığın kimseyle uğraşmaktan vazgeç. Çünkü bizler Rabbimiz tarafından terbiye edilmiş kişileriz ve halk da bizim tarafımızdan terbiye edilmektedir.

…

2- Cafer-i Tayyar

A kişi, sen yüklendiğin ağır yükle topallaya- topallaya gitmedesin; kendi gidişine bak, kendi kusurunu gör; takdir seni geriye atmış, sen de geri dur. Ne alt olan sana bir zarar verir; ne üst olan sana bir kâr getirir,sen çöllere düşmüş yelmedesin; varacağın yeri yitirmiş, sinsi-sinsi sürünmedesin. Ben sana haber vermeden de görmez misin ki Allah’ın lütfüyle Muhâcirlerin bir bölüğü şehit oldu, her birinin üstünlüğü var. Allah’ın salâtı, O’na ve soyuna olsun, Rasûlullah, bizim şehidimizin namazını kılarken yetmiş tekbir getirdi; onu böyle bir üstünlükle üstün etti. Görmez misin ki bir bölüğünün Allah yolunda elleri kesildi, her birinin üstünlüğü var; bizden bu hâle düşen birisine, Cennette uçmaktadır, iki kanadı var dendi.(1) Allah insanın kendisini övmesini nehyetmeseydi, bu sözleri, anan, kendisi için öyle üstünlükler anar, söylerdi ki, inananların gönülleri onu bilirdi; duyanlar da inkâr edemezlerdi. Beni bırak da var, işine git.

…

1 – Cenazesinde yetmiş tekbir getirilen, Seyyid’üş-Şühedâ Hamza’dır (a.s). Peygamber (s.a.a), Uhud’da şehit olanların cenazelerini kılarlarken Hamza’nın cesedini kaldır-tmamış, bu sûretle ona yetmiş tekbir getirmiş oldular. Elleri kesilen ve cennette iki kanatla uçan da Ca’fer-i Tayyâr’dır (a.s).

Eskiden beri olan izzetimiz,kavminize olan üstünlüğümüz; size karışmamıza, sizden kız alıp vermemize, sizi kendimizle bir tutmamıza mani olmadı. Hâlbuki siz o seviyede değildiniz, nasıl olur da bizimle bir seviyede olabilirsiniz ki? Peygamber bizden, yalanlayan (Ebu Cehil) ise sizden; Allah’ın aslanı (Hamza) bizden, düşmanları toplayan ve savaşmak için yemin içirten (Ebu Süfyan) ise sizden; cennet geçlerinin iki efendisi (Hasan ve Hüseyin) bizden, cehennem çocukları (Mervanoğulları veya Ukbe b. Ebu Muayt’ın çocukları) ise sizden; âlemlerdeki kadınların en hayırlısı (Hz. Fatıma) bizden, odun hammalı (Ebu Leheb’in karısı) kadın ise sizdendir. Ve daha bizim lehimize ve sizin aleyhinize olan birçok husus vardır.

 

Bizim Müslümanlığımız meşhurdur, cahiliyedeki durumumuz da inkâr edilemez. Allah’ın kitabı, sadece bizde bulunan bazı özellikleri bir ayette şöyle toplamaktadır: “Allah’ın kitabına göre, aralarında akrabalık bağı bulunanların bir kısmı diğerlerinden üstündür.”1

 

Hakeza: “İnsanların İbrahim’e en yakın olanları ve ona uyanları, bu peygamber ve iman eden kimselerdir, Allah müminlerin velisidir.”2

 

Biz bir defa yakınlık bakımından ve bir defa da, itaat bakımından üstünlüğe sahibiz. Sakife günü Muhacirler Ensar’a, Resulullah’a yakınlıklarını öne sürüp üstün geldiler. Eğer üstünlük yakınlıkla olursa, bu hak sizin için değil bizim içindir. Yok, eğer üstünlük başka bir şeyleyse, o zaman da Ensar’ın iddiası yerindedir.

…

1- Enfal/75
2- A’raf/3

Bizleriz, Rabbimizin seçtiği kişiler, onun lütfüne mazhar olanlar; insanlarsa bize uymak sûretiyle, bizim vasıtamızla seçilmişler, lütfüne mazhar olmuşlardır.(2)

Sizinle karışmışız, sizden kız almışız, size kız vermişiz, görünüşte sizi de kendimizle bir görmüşüz, fakat bu, eskiden beri bizde bulunan üstünlüğümüze engel olamaz; siz bizim derecemizde değilsiniz, nasıl olabilir bu ki Peygamber bizden, yalanlayan sizden; Allah’ın Arslanı bizden, ahdini bozanların arslanı sizden; cennet gençlerinin uluları bizden, cehennem ehlinin çocukları sizden; âlemlerde kadınların hayırlısı bizden, odun hamallığı yapan kadın sizden. Bizdeki üstünlükler pek çok; sizdeki aşağılıklara sonyok.(3)

Müslümanlığımız duyulmuştur, meşhurdur; ondan önceki üstünlükler de inkâr edilemez; hâtıraları durup durur; Allah’ın kitâbıysa hakkımızdaki şüpheleri giderir de buyurur: “Soy bakımından birbirlerine yakın olanların bâzıları, bâzılarından daha üstündür. Allah kitabında.” (Enfâl, 76) “Gerçekten de insanların İbrâhim’e en lâyık olanları ona ve bu Peygamber’e uyanlar ve inananlardır ve Allah, inananlara yardımcıdır.” (Âl-i İmran, 61) Biz bir kere yakınlık bakımından üstünüz, bir kere de itâat bakımından.

Sakıyfe günü Muhâcirler, Allah’ın salâtı O’na ve soyuna olsun, Rasûlullah’a yakınlıklarını öne sürerek Ansâra üst geldiler; hak bizimdir. Ansârın değil dediler. Başka bir yönden yürüselerdi Ansâr dâvâlarında ayak direrdi.(4)

 

…

2 – Hazreti Emir’ül-Mü’minin ve Ehlibeyt (a.s) hakkın-daki âyet ve hadisleri yazsak, ayrı ve mufassal bir kitap olur. Biz, burada bir kaç hadis
zikretmekle yetineceğiz: “Bu kapıdan ilk giren, muttakilerin imâmı, Müslümanların seyyidi, dinin istediği, vasilerin sonuncusu, yüzü nurla parılparıl parlayanları cennete götüren kişidir” buyurmuşlar, kapıdan Ali (a.s) girmiştir (Ebu-Nuaym’in “Hilye”sinden ve İbn-i Ebi’l-Hadid’in Nehc’ül-Belâga
Şerhi’nden naklen “El-Murâcaât, 6. basım, Necef-1383 H. 1963, s. 187). Hazreti Ali’ye işaretle, “Bu, bana ilk inanan, kıyâmet günü benimle ilk müsâfaha edecek olan kişidir; bu Sıddıyk-ı Ekber’dir; bu, şu ümmetin hakla batılı ayıran Fâruk’udur; bu, müminlerin istediği, özlediği kişidir buyurmuşlardır.” (aynı, Tabarâni’den, El-Kâmil ve Kenz’ül- Ummâl’den naklen; aynı sahife) “Ben, Rabbimin katında ne menzildeysem Ali de benim katımda aynı menzildedir.” “Sayâık” dan naklen, s.189) “Bana itâat eden Allah’a itâat eder; bana isyân eden Allah’a isyân eder; Ali’ye itâat eden bana
itâat etmiştir; Ali’ye isyân eden bana isyân etmiştir; Yâ Ali, sen dünyâda da seyitsin, âhirette de; senin sevdiğin, benim sevdiğimdir; benim sevdiğim de
Allah’ın sevdiği kişidir; senin düşmanın, benim düşmanımdır; benim düşmanım da Allah düşmanıdır; vay benden sonra sana buğzedene.” (Hâkim’in “Müstedrek”inden naklen, s. 190-191) “Kim azminde Nûh’a, ilminde Âdeme, hilminde İbrâhim’e, anlayışında Musâ’ya, zühdünde İsâ’ya bakmak, onlardaki bu sıfatları görmek isterse Ebû-Taliboğlu Ali’ye baksın, onu görsün.” (Beyhaki ve Ahmed b. Hanbel’in “Müsned”indn naklen, s.194)
“Yâ Ammâr, Ali’yi bir yolu tutmuş, insanları başka bir yolu tutmuş görürsen Ali’nin tuttuğu yolu tut, o yola git; halkı bırak, çünkü Ali kesin olarak seni kötülüğe götürmez; kesin olarak hidâyet yolundan çıkarmaz.” (Deylemî ve Kenz’ül-Ummâl’den naklen, s.193)

 

3 – Yalanlayandan maksat Ebû Cehl, yahut Ebu- Süfyan’dır. Allah’ın Arslanı, Hamza’dır (a.s), ahdini bozanların arslanı, Esed b. Abd’ül-Uzzâ’dır. Abdimenaf, Zühre, Esed, Teym, Hârisoğulları’yle ahitleşip Kusay oğullarıyla savaşa karar verdiler; bu yüzden onlara “Ahlâf”dendi. Abdü’d-Dâroğulları’nın elinde olan Kâbe hizmetlerini elde etmek üzere ahitleştikleri de söylenmiştir. Sonradan bunlar, ahitlerinden döndüler. Ahdini bozanların
arslanı, Muâviye’nin ana tarafından atası Utbe b. Rabîa’dır diyenler de olmuştur (Kavzini s. 109). Ahdini bozanların arslanından maksat, EbûSüfyan’dır diyenler de vardır; çünkü Handak gazvesinde boyları o toplamış, bu boylar da Hz. Resûl-i Ekrem’le (s.a.a) savaşa ahitleşmişlerdi (Muhammed Abduh, c.3 s.32, not:4). Cennet gençlerinin uluları İmâm Hasan ve İmâm Huseyn’dir (a.s); nitekim buna dâir olan hadisleri Tirmizi, İbn-i Mâce, Müstedrek, Hilyet’ül-Evliyâ, Târih-u Bağdad, El-İsâbe, Kenz’ülUmmâl, Neseî, Mecma’uz Zevâid, Zahâir’ul-Ukbâ tahriç etmiştir (Fadâil’ulHamse, 3, s.212-218). Cehennem ehlinin çocuklarından maksatsa Mervan’ın evlâdıdır (Muhammed Abduh, c.3, s.32; 4. not).kadınların hayırlısı, Hazreti Fâtımat’üt-Zehrâ selamullâhi aleyhâ’dır. Buhârî, Ahmet b. Hanbel, İbn-i Sa’d’in Tabakaat’ı, Nesei’nin Hasâis’i, Tirmizi’nin Sünen’i, Müstedrek, Hilyet’ül-Evleyâ, Kenz’ül-Ummal, Zahâir, İstîâb v.s. hadis kitaplarıyla tefsirlerde, bu hususta hadisler mevcuttur (Fadâil’ül-Hamse, 3, s.137-146). Odun hammallığı yapan kadınsa Harb’in kızı, Muâviye’nin halası, Ebû-Leheb’in karısı Ümmücemîl’dir; Kur’ân-ı Mecid’in 111. sûresinin (Tebbet) 4. âyet-i kerîmesinde “Hemmâlet’el-Hatab” diye anılmıştır.

 

4 – Bu hususta 1. kısmın beşinci bölümündeki 3. ve 7. hutbelere ve notlara bakınız.

Bütün halifelere haset ettiğimi ve onlara isyan ettiğimi iddia ediyorsun. Eğer bu iş dediğin şekildeyse sana karşı bir hata olmadı ki senden özür dilensin.

 

Bu, utancı sana ait olmayan bir noksanlıktır.

 

Yularından tutulup sürüklenen deve gibi, biate sürüklendiğimi söylüyorsun. Allah’a andolsun ki, beni kınamak isterken övdün, beni rezil etmek isterken kendin rezil oldun. Bir Müslümanın mazlum olması; dininde şüpheye, yakininde kuşkuya düşmediği müddetçe onun için bir noksanlık değildir. Bu söylediklerimle senden başkalarını kastediyorum. Fakat sana söylenmesi gereken kadarını söyledim.

Sanıyorsun ki ben, bütün halifelere haset ettim, hepsine isyan ettim. İş böyleyse bu suç sana ait olmadığı gibi sana özür getirmeme de hâcet yok.

 

Bu bir suç ki utancı sana ait değil.(5)

 

Deve gibi zorla biate sürüklendiğimi söylüyorsun; Allah’ın ebedi varlığına andolsun ki kınamak, yermek isterken övdün beni. Beni rüsvay etmek isterken rüsvây ettin kendini. Dininde şüpheye düşmedikçe, inancında işkil bulunmadıkça mazlûm oluşu, Müslüman’a bir noksan vermez, onu bir ayıba sürüklemez. Bu söylediklerim de sana değil, senden başkalarına; çünkü sen zâten söz dinlemezsin, duymazsın; hakkı tasdik etmezsin; fakat söz sırası geldi de söyleyeyim dedim.

…

5 – Bu mısra, Ebû-Zü’eyb’indir. Beytin ilk mısrası, “Benim onu sevdiğimi kınamakta kötü sözlüler” meâlindedir (Muhammed Abduh, s.33, 2. not; Kazvini, 3, s. 112). Ebu- Zü’eyb’in adı Hüveyld’dir, babası Hâlid adlı birisidir. Hz. Peygamber’in (s.a.a) zaman-ı saâdetine yetişmiştir. Hicretin yirmi sekizinci yılında Mısır’da vefat etmiştir (İbn-i Kuteybe: Eş- Şi’ru ve’şŞuârâ; Ahmed Muhammed Şâkir basımı, 2. Kahire- 1387 H. 1967; Şâir hakkındaki bibliyografya için Dr. Nihat M. Çetin’in doktora tezi olan “Kitab’ül-Müzekkeri ve’l-Müennes”e bk.)

Sonra, Osman’la aramızda geçen olayları dile getiriyorsun. Bunun, ona yakınlığından dolayı sana açıklanması uygun
olur; hangimiz ona daha fazla düşmanlık ettik ve ölümüne sebep olduk? Acaba ona yardım edip, yerinde oturmasını ve
bu olaylardan el çekmesini isteyen kişi mi, yoksa öldürülmesi için ortam hazırlayıp da başına gelecekler gelinceye kadar
durup oyalanan kişi mi?

 

Vallahi hayır, “Allah, içinizden (halkı savaştan) alıkoyanları ve yandaşına, ‘Bize katılın.’ diyenleri gerçekten biliyor. Zaten
bunların pek azı savaşa gelir.”1

 

Ona defalarca tekrarladığı bidatlerin kötülüğünü bildirmemden dolayı özür dilemiyorum. Eğer ona karşı kusurum onu irşat ve hidayet etmekse (bu kusur değildir) nice günahsızlar vardır ki günahla itham olunmuştur.

 

Bazen nasihat eden kimse hakkında da su-i zan edilir.

 

İsteğim, “Ancak gücümün yettiği kadar ıslah etmek idi. Muvaffakiyetim ancak Allah’ın yardımı iledir. Ona tevekkül eder ve yalnız ona yönelirim.”2

…

1- Ahzab/18

2- Hud/88

Sonra benimle Osman arasındaki işten söz açıyorsun. Ona soy bakımından yakınlık dolayısıyla bu soruyu senin cevaplandırman gerek: Hangimiz ona daha fazla düşmanlık ettik, hangimiz ölümüne sebep olduk? Ona, yardım istediği hâlde onun, sen yerinde otur deyip yardımını istemediği kişi mi, yoksa onun yardım istediği halde yardımına gelmeyen, başına gelenler gelinceye dek oyalanan kişi mi?(6)

 

Andolsun Allah’a ki “Gerçekten de sizden geri kalanları ve kardeşlerine de bize gelin diyenleri bilir ve bunların pek azı savaşa gelir ancak” âyeti münâfıklar hakkındadır vallahi (33, Ahzâb, 18).

 

Nice kere ona, yaptığı işi bildirdim ben; gittiği yolun nasıl bir yol olduğunu söyledim ben; ona karşı bir günahım, bir taksirim varsa o da, ona doğru yolu göstermemdir ancak. Ama nice suçsuzlar vardır ki suçu olmadan, sebebi bilinmeden kınanırlar.

 

Bâzı kere gerçek öğüt veren, ancak töhmet altına girer.(7)

 

Ve diyorsun ki: Benimle sana uyanlar arasında hüküm verecek kılıçtır ancak; beni ve dostları ağlarken güldürdün bu sözünle. Ne vakit görülmüş Abdül- Muttalib oğullarının düşmandan çekindikleri, kılıçtan korktukları? Hele biraz dayan, savaş safı kurulacak, savaş başlayacak.(8)

…

6 – Birinci kısmın 5. bölümündeki 12. ve 15. hutbelere bakınız. Osman, evi kuşatılınca Muâviye’ye mektup gönderip imdat istemiş, fakat Muâviye mektubu okuyunca, Osman önce adalete riâyet ederken sonra huyunu değiştirdi; işler de alt-üst oldu; halk kırıldı. Allah’ın ondan giderdiği nimeti ben nasıl ona iâde edebilirim demiş, yardımda bulunmamıştı (Şeyh Zebih’ullâh-ı Mahallâtî: Kitâb-u Keşf’ül-Bünyân der Zindegânî-i Cenâb-ı Osmân ibn-i Affân; Tehran-1382, H. s. 415-416).

 

7 – Bir beytin ilk mısrasıdır; ilk mısranın meâli, “Ne kadar öğüt verdim, öğüt vererek ardına düştüm”dür (Kazvînî, 3 s.115).

 

8 – Bu mısra, Hamel b. Medr’indir. Cahiliyye devrinde develerini yağmalayıp götürdükleri vakit, “Ecel gelince ölüm, ne de güzel şeydir; hele biraz dayan, savaş safı kurulacak, Hamel saldıracak; ama ölüm gelip çattı mı, ölümde de bir beis yok” meâlinde üç mısra’lık, bir ürcûzeyle Mâlik b. Züheyr’i korkutmak istemiş, sonra da onun boyuna saldırıp Mâlik’i öldürmüştü. Mâlik’in kardeşi Kays de sonradan onu ve kardeşi Huzeyfe’yi öldürerek öç almıştı. Bu mısra savaşla tehdit bâbında atasözü olmuş, söylenegelmiştir (Muhammed Abduh, s.35, 3. not; Kazvini, 3, s.116).

Ben ve ashabıma ancak kılıçla cevap vereceğini söylemişsin. Bizleri bu şekilde ağlamanla kendine güldürdün. Abdulmuttalip Oğulları’nın kılıçtan korkup, düşmandan çekindiklerini ne zaman görmüşsün?!

 

“Hele biraz dayan, rakibin gelecek…”

 

İstediğin kişi, seni isteyecek; uzaklaşacağını sandığın kişiyse yaklaşacaktır. Muhacir ve Ensar’dan ve iyilikle onlara uyanlardan toplanmış büyük bir orduyla tez elden üzerine geleceğim. Hepsi kefenlerini giymiş, kuvvetli, cesur, hareket ettiklerinde tozu dumana katan bir topluluktur onlar. Bu ordunun en çok sevdiği şey, Rablerine kavuşmalarıdır. Bedir ashabının evlatları onlarla beraberdir, Haşim Oğulları’nın kılıçları yanlarındadır. Kardeşine, dayına, atana, soyuna karşı nasıl savaştıklarını da biliyorsun.

 

“Ve bu zalimlerden uzak değildir”.1

…

1- Hud/83

Çağırdığın kişi, yakında seni çağıracak, yaklaşmayaca-ğını sandığın, sana yaklaşacak. Ben, pek tez geliyorum üstüne büyük bir orduyla, Muhâcirlerle Ansârdan ve iyilikle onlara uyanlardan toplanmış bir orduyla.(9) Pek büyük bir ordu bu, sana gelip çatacak; tozu dumana katacak. Hepsi kefenlerini giyinmişler, öç almayı amaç edinmişler; en çok sevdikleri, istedikleri şey senden öç almak, sonra Rablerine ulaşmak. Onlarla, Bedir savaşında bulunanların soyları beraber; Hâşim oğullarının kılıçları yanlarında; kardeşine, dayına, atana, soyuna neler etti onlar, bilirsin onların kılıçlarını savaş günü, unutmadın; “Ve bu, uzak değildir zulmedenlerden.” (Hûd. 85).

…

9 – “Muhâcirlerle Ansârdan ilk olarak iman etmede ileri dereceyi alanlarla iyilikte onlara uyanlara gelince: Allah onlardan razı olmuştur; onlar da ondan razı olmuşlardır ve onlara, kıyılarında ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır; orda ebedi kalırlar onlar. Budur en büyük kurtuluş ve saâdet.” (9, Tevbe, 100)