Hutbe 164 – Osman’a Öğüt

H. 34 yılında halk Osman’ı şikâyette bulunmak ve Osman’la görüşmesini istemek için Hz. Ali’nin yanına geldi. Hz. Ali de, Osman’a giderek şöyle dedi:

Halk, Osman aleyhine toplanıp onu, Hazreti Emir’e şikayet edince Hazret, Osmân’ın yanına varıp ona buyurdu ki:

Halk peşimde, beni seninle kendileri arasında elçi olarak gönderdiler. Vallahi, sana ne diyeceğimi bilemiyorum; senin bilmediğin bir şeyi biliyor değilim. Benim sana göstereceğim, senin bilmediğin bir iş yok. Bizim bildiğimizi sen de biliyorsun. Seni geçtiğimiz bir şey yok ki sana haber verelim ve gizlice bir şey yapmış değiliz ki sana iletelim. Bizim gördüğümüz gibi sen de gördün, bizim duyduğumuz gibi sen de duydun. Bizim Resulullah ile arkadaşlık ettiğimiz gibi sen de ettin. Ne İbn Ebu Kuhafe ne de İbn Hattab, doğru amelde senden daha evla değillerdi. Sen akrabalık bakımından Resulullah’a o ikisinden daha yakınsın1. Sen onun damadı olmaya nail oldun, onlarsa buna ulaşamadılar.

 

Allah için, Allah için kendine acı. Çünkü sen, Allah’a andolsun, körlükten basirete, cehaletten bilgiye gelmiyorsun. Yollar açık, dinin alametleri ayaktadır

Halk arkamda, beni, seninle aralarından sefir olarak sana gönderdiler. Andolsun Allah’a ki sana ne diyeyim, ne söyleyeyim, bilemiyorum. Bir şey bilmiyorum ki sen onu bilmeyesin; bir yol yok ki sana göstermeye kalkayım da sen onu tanımayasın; sen de bizim bildiklerimizi biliyorsun. Bir şeyde, senden ileri geçmiş değiliz ki onu sana haber verelim; bir şeyi gizlice haber almış değiliz ki onu sana tebliğ edelim. Bizim gördüğümüz gibi sen de gördün; bizim duyduğumuz gibi sen de duydun; bizim sohbet ettiğimiz gibi sen de, Allah’ın salâtı O’na ve soyuna olsun, Rasûlullah’la sohbet ettin. Ebû-Kuhâfe oğluyla Hattâboğlu, senden daha doğru harekete, senden daha lâyık değillerdir; sen, yakınlık bakımından Rasulullah’a, Allah’ın salâtı O’na ve soyuna, daha yakınsın; onlar, ona dâmât olmadılar; sense bu şerefi elde ettin.1 Allah için, Allah için canına acı. Çünkü sen, andolsun Allah’a,
körlükten göz açmıyorsun, bilgisizlikten dönüp bilgiye gelmiyorsun, oysa doğru yolu görmedesin de, adaleti bilmedesin de. Yollar açık elbet; din hükümleri de ayakta durmada.

…

1 – Osman’ın babası Affan, Abdu Menaf oğlu Abdüşems’in oğlu Umeyye’nin oğlu, Ebi’l-Âs’ın oğludur. Abdüşşems, Hâşim’in kardeşidir; Haşim’se Hz. Rasul-i Ekrem’in (s.a.a), babaları Abdullah’ın babası, AbdülMuttalib’in babasıdır. Bu bakımdan soy yakınlığını anmakta-dırlar. Aynı zamanda, evvelce de zikredildiği gibi Osman, Rasûlullah’ın (s.a.a), damatlık şerefine de nâil olmuştur.

Bil ki Allah katında Allah’ın kullarının en efdalinin; hidayete ermiş, hidayete çağıran, malum olan sünneti ayakta tutan ve meçhul olan bidatleri öldüren adil imamdır. Sünnetler aydınlatılmış, alametleri var; bidatler de açıkça gösterilmiş, onun da alametleri vardır. Allah katında insanların en şerlisi, sapmış ve halkın da ona uyarak sapıttığı zalim imamdır. O yaşanan sünneti öldürür, terk edilen bidati diriltir. Resulullah’ın (s.a.a) şöyle dediğini duydum: “Zulmeden imam, kıyamet günü beraberinde hiçbir yardımcısı ve mazeret bildireni olmaksızın getirilir; cehennemin ateşine atılır, içinde değirmen taşı gibi döner; sonunda ta dibinde bağlanır.”

 

Allah için, bu ümmetin öldürülecek imamı olma. Çünkü (Peygamber’den) şöyle söyleniyordu: “Bu ümmet içinde bir imam öldürülür, onun öldürülmesiyle kıyamete kadar öldürmeler sürer. Böylece ümmetin işi birbirine karışır, içlerinde fitne baş gösterir, hakkı batıldan ayırt edemez, fitneler dalga dalga yayılır, büyük bir kargaşalığa düşerler.” Yaşının kemaline, ömrünün sonuna geldikten sonra, Mervan’ın istediği yere sürdüğü binek olma.

 

Bunun üzerine Osman, “Halkla konuş, şikâyet ettikleri haksızlıkları gidermem için bana mühlet versinler.” dedi. Ali (a.s) de, “Medine’de olanlar için mühlet vermeye gerek yok; diğer yerlerdeki haksızlıkları giderme mühleti ise, emrin onlara ulaşıncaya kadardır.” dedi.

Bil ki Allah katında, Allah kullarının en üstünü, adalet sahibi imamdır; doğru yolu bulmuştur o, doğru yolu gösterir. Mâlûm olan yolu yordamı ayakta tutar; bilinmeyen bidati öldürür-gider. Yollaryordamlar apaydındır, onların alâmetleri var. Bidatler de apaçıktır, onların da alâmetleri var. Allah katında insanların en kötüsü de zulmeden imamdır; yol sapıtır, halk da onunla yoldan sapar; uyulan yolu-yordamı öldürür, yok eder; bırakılmış bidati diriltirdiker. Allah’ın salâtı O’na ve soyuna olsun, ben Rasûlullah’tan duydum, buyurdu ki: Kıyâmet günü zulmeden imam, öyle bir halde getirilir ki yanında ne bir yardımcı vardır ona, ne bir özür dileyen; cehenneme atılır; orada değirmen döner gibi döner; sonra da cehennemin ta dibine bağlanır.

Allah için olsun, bu ümmetin öldürülecek imâmı olma. Çünkü bu ümmet içinde bir imam öldürülür ki onun yüzünden kıyâmete kadar savaş sürer-gider, ümmete, işler şüpheli görünür; aralarında fitne dağılır, çoğalır, artık ümmet ne hakkı görür, ne batılı; ikisini de ayırt edemez olur; o fitneler içinde dalgalanıp durur halk; bocalayıp durur denmiştir. Yaşını-başını aldıktan , ömrün sona geldikten sonra Mervan’ın istediği yere sürüp götürdüğü bir mal haline gelme.

 

(Osman, bu sözler üzerine, halkla görüş, onların şikâyet ettikleri şeyleri men etmem için bana bir müddet versinler dedi. Hazreti Emir (a.s), buyurdular ki:)

 

Medine’de olan zulümler için mühlet istemeye hâcet yok; fakat etrafta bulunanların haberi sana ulaşıncaya dek mühlet isteyeyim.2

…

2 – Bu sözleri Tabarî, Tarihinde, Belâzüri “Ensâb”ında, İbn- i Esir “Kâmil”inde ve “Târih”inde zikreder (Keşf’ül-Bünyan’dan naklen, s.351).
Başta Ümm’ül-Müminin Âişe (r.a) olmak üzere ashabın ileri gelenleri, Osman’ın hareketlerini, boyuna karşı gösterdiği sınırsız müsâmahayı hoş görmüyor-lardı, aleyhinde bulunuyorlardı. Mâlik’ül-Eşter, Kûfe’den Kûfelilerle, Hukeym b. Cebelet’il-Abdi, Basra’dan yüz elli kişiyle Medine’ye hareket ettiler; Mısır’dan da dört yüz, bir rivayette beş yüz, hattâ yedi yüz, İbn-i Ebi’l-Hadid’in rivayetine göreyse, yolda katılanlarla iki bin kişiyi bulan bir topluluk Medine’ye yöneldi; Medine’de Osman’ın evini kuşatmaya başladılar. Osman, Ömer’in oğlu Abdullah’ın tavsiyesi üzerine Hz. Ali’yi çağırdı; bu işe bir çare bulmasını rica etti. Hz. Ali, gelenlere nasihatte bulundu; Osman da, zulmeden valileri azledeceğine, yerlerine her taraf ehlinin istediğini tayin edeceğine dair yazı yazdı; gene Ali’nin tavsiyesiyle minbere çıkıp özür diledi. Dönünce Mervan yaptığı hareketi şiddetle tenkit etti; bu sırada kapı önünde toplananlara da dışarı çıkıp kötü sözler söyledi. Halk, bunun üzerine ikinci defa Osman’ın evini kuşattılar. Tekrar Hz. Ali’ye müracaat edildi; Hz. Ali, Osman’a öğütler verdi. Osman, üç gün mühlet istedi; Hazret “Medine’de olanlar için mühlet istemeye hâcet yok, fakat etrafta bulunanların haberi sana ulaşıncaya dek mühlet isteyeyim” buyurdular” buyurdular ve çıkıp halkı teskine çalıştılar; halk sükûnet buldu. Osman, bu müddet içinde Şam’dan, Basra’dan kendisine yardımcılar geleceğini umuyordu. Muâviye, Şamlılara, Basralılara, Mekkelilere Mısır’da Abdullah b. Sa’d Ebi-Serh’a mektuplar gönderdi. Muâviye’nin kılı bile kıpırdamadı; O, bir bahane bulabilmek ve Hz. Ali’yi töhmet altına almak için zâten böyle bir şeyi dört gözle bekliyordu.
Mekkeliler de mektuba aldırış etmediler. Şamlıların bir kısmı, Yezid b. Esed’e gönderdiği mektup üzerine Medine’ye hareket etti; Basra ve Mısır’dan da imdatçılar harekete geçmişlerdi; fakat bunlar yoldayken Osman takdir edilen âkıbete ulaşmıştı.