Bir adamın dünyayı yerdiğini duyunca şöyle buyurdu:

Ey dünyayı kötüleyen, aldatıcılığına kanan, boş şeylerine kapılan kişi! Dünyaya aldandıktan sonra mı onu kötülüyorsun?!

Sen mi dünyayı suçluyorsun, yoksa o mu seni suçluyor?! O seni ne zaman azıttı, aldattı! Toprakta çürüyen atalarının helak olduğu yerle mi, yoksa toprak altındaki analarının içinde yattığı yerlerle mi aldattı seni?! Kaç kez iki elinle onların tedavisi için uğraştın, onların bakımını yaptın ve onların şifa bulmasını diledin? Tabiplerden onların ilaçlarının faydasını sordun, ama sabahleyin ilaçların onları iyileştirmedi. Ağlamaların, onların derdine derman olmadı. Korkun, onların hiçbirine fayda sağlamadı. Onun hakkında isteğine ulaşmadın (devasını aradın, çare olmadı). Gücünle ölümü ondan uzaklaştıramadın. Dünya, onunla sana örnek verdi. Onun helakiyle senin helakini gösterdi.

Dünya, ona doğru davranana doğruluk yurdu, ondan bir şey anlayana afiyet yurdu, ondan azık toplayana zenginlik yurdu ve onunla öğüt alana öğüt yurdudur. Dünya, Allah dostlarının secde yeri (mescidi), meleklerinin namazgâhı, vahyinin iniş yeri ve dostlarının ticaret yurdudur.

Onlar, orda çalışmalarıyla rahmeti elde ettiler, cenneti kazandılar. Dünya, ayrılacağını bildirdiği, uzaklaşacağını ilan ettiği, kendisinin ve ehlinin faniliğini anlattığı hâlde onu kınayan kimdir?

Oysa dünya belasıyla belayı onlar için örnek vermiştir; neşesiyle onları neşeye teşvik etmiştir. Meyillendirmek, korkutmak, sakındırmak ve uyarmak için geceyi afiyetle sabahlar, gündüzü ise felaket ve faciayla akşamlar. Bu yüzden bazıları pişmanlık sabahı dünyayı kınar, bazısı ise kıyamet günü onu över. (Zira) dünya, (ahireti) onlara hatırlatmış, onlar da onu hatırlamışlardır (düşünüp öğüt almışlardır); dünya onlara haber vermiş, onlar da tasdik etmişlerdir; dünya onlara öğüt vermiş, onlar da öğüt almışlardır.

Dünyayı kınayan, yeren birisini duyup buyurdular ki:

A dünyayı yeren, kınayan, sonra da onun aldatışlarına kapılan,
olmayacak şeylerine aldanan, sonra gene de tutup onu kınamaya
kalkışan, dünyaya aldanan sen değil misin ki tutup kötülüyorsun
onu? Dünyada suç işleyen sen misin, o mu? Ne vakit yolunu azıttı
senin dünya; ne vakit aldattı seni dünya? Bedenleri çürüyüp
dağılmış atalarınla mı aldattı seni; yoksa toprak altında yatan
analarının mezarlarıyla mı kandırdı seni? Hastalıklarında nice
hizmetlerde bulundun onlara; nice çalıştın iyi olmaları için; onların
şifâ bulmalarını istedin, hekimlere başvurdun, çâre diledin.
Esirgemen hiç birine fayda vermedi; bu hususta dileğin bir türlü
olmadı; gücünle, kuvvetinle onlardan ölümü gideremedin gitti.
Dünya onların halleriyle örnek gösterdi sana; mezarlarıyla
mezarını hatırlattı sana.
Dünya, gerçekten de onun sözünü gerçek bilene gerçeklik
yurdudur; anlayana esenlik yurdu. Ondan azığını düzene zenginlik
yurdudur; öğüdünü tutana öğüt yurdu. Allah dostlarının secde
ettikleri yerdir; Allah’ın meleklerinin namaz kıldığı yer. Allah’ın
vahyinin indiği yerdir; Allah dostlarının alış-veriş ettiği yer; orada
rahmet kazanırlar; orada cennet elde ederler. Kim dünyayı
yerebilir, kınayabilir ki o kendisinden ayrılacağını yüce sesle bildirmiştir ona; kendisinin de,
ehlinin de zevâlini haber vermiştir ona. Belâsıyla belâya örnek
verir; sevinciyle sevince yol gösterir. İnsan, sağ esen yatar; derde,
mihnete uğrayıp kalkar. bunu da insanları teşvik için,
korkutmak için, ürkütmek için, çekindirmek için yapar. Yarın
nedâmete düşenlerdir onu kınayanlar; başkalarıysa onu överler.
Çünkü dünya onları korkutmuştur, korkmuşlardır; onlara söz
söylemiştir, doğru bulmuşlardır; öğüt vermiştir, öğüt almışlardır.